Allergie voor je glucosesensor: welke stof zit er in de lijm?

In het kort

• Een allergie voor je glucosesensor of insulinepomp komt meestal door een stof in de lijm, niet door het apparaat zelf.
• Er zijn inmiddels tientallen stoffen beschreven, in zes groepen: acrylaten, methacrylaten, colofonium en harsderivaten, isocyanaten, hulpstoffen die de kunststof stabiliseren of de lijm laten uitharden, en — zeldzaam — epoxyhars en nikkel.
• De bekendste boosdoener is isobornylacrylaat (IBOA), in 2017 ontdekt bij gebruikers van de FreeStyle Libre. De Libre 2 is daarop aangepast, maar IBOA zit nog in veel andere sensoren en pompen.
• Het gaat om ongeveer 1 tot 4 procent van de gebruikers, en waarschijnlijk is dat een onderschatting. Een groot deel zijn kinderen.
• Een allergie is met het blote oog niet van huidirritatie te onderscheiden. Alleen een plakproef geeft uitsluitsel — met IBOA op 0,3% en een aflezing op dag 7, want deze reacties komen laat.
• Barrièresprays en het apparaat ergens anders plakken helpen bij een echte allergie nauwelijks. Overstappen naar een apparaat zonder jouw allergeen is de enige betrouwbare oplossing.
• Stop nooit op eigen houtje met je sensor of pomp. Overleg eerst met je diabetesteam.

Waarom word je allergisch voor iets dat alleen op je huid plakt?

Een glucosesensor of insulinepomp zit dag en nacht op dezelfde plek, tot twee weken lang, op een huid die warm en vochtig is en af en toe zweet. Dat is precies de situatie waarin een stof uit een lijmlaag door de huid kan dringen.

De klachten komen zelden van de kunststof of de naald, maar van de kleeflaag. Daarin zitten acrylaten: snelhardende lijmcomponenten die je ook tegenkomt in gellak en kunstnagels en in tandheelkundige materialen. Acrylaten zijn bekende contactallergenen. Niet zozeer omdat ze bijzonder agressief zijn — daarin verschillen ze onderling flink — maar door de omstandigheden waaronder je ermee in contact komt: dagenlang onafgebroken, onder een afsluitende pleister, op een warme en vochtige huid, vlak naast de plek waar een naald de huidbarrière heeft doorbroken. Eenmaal allergisch blijf je dat, en dan reageert je huid ook op kleine hoeveelheden.

Dat verklaart het klassieke beloop: de eerste maanden gaat het goed, en daarna begint de huid onder elke nieuwe glucosesensor te jeuken — steeds sneller en steeds heftiger.

Welke stof zit in welke glucosesensor of pomp?

Een Nederlandse review uit het Amsterdam UMC heeft alle gepubliceerde gevallen van de afgelopen jaren op een rij gezet, per apparaat. Dit is wat er tot nu toe is aangetoond:

IBOA is daarbij de stof om op te letten: hij is in de meeste apparaten aangetoond, en of hij er wel of niet in zit bepaalt vaak welk alternatief voor jou veilig is.

Lees deze tabel met een slag om de arm.

De gegevens komen uit gepubliceerde patiëntcasussen, verzameld in de review van de Groot en collega’s (zie bronnen onderaan). Wij hebben deze materialen niet zelf geanalyseerd; we hebben de bevindingen uit die publicaties overgenomen. Het literatuuronderzoek daarvoor loopt tot begin 2024.

De samenstelling van pleisters en kleeflagen kan veranderen. Fabrikanten mogen hun lijm aanpassen zonder de productnaam te wijzigen en zonder artsen of gebruikers te informeren. De Dexcom G6 is daar het bekendste voorbeeld van. Een apparaat dat hier als “zonder IBOA” staat, kan na een productiewijziging anders zijn samengesteld — en omgekeerd.

“Nee” in de kolom IBOA betekent dus: niet aangetoond in de beschreven gevallen. Niet: bewezen afwezig.

Gebruik deze tabel daarom als aanknopingspunt voor onderzoek, niet als garantie. Bij aanhoudende klachten geeft alleen een plakproef uitsluitsel, en bij voorkeur mét een stukje van het kleefmateriaal van jouw eigen apparaat.

Om welke stoffen gaat het precies?

Bovenstaande tabel is per apparaat. Kijk je naar de stoffen zelf, dan vallen ze in zes groepen uiteen. Die indeling is belangrijker dan het merk, want ze bepaalt waar je op getest wordt en welk alternatief voor jou veilig is.

1. Acrylaten — de grootste groep

Snelhardende lijmcomponenten. Hier horen de bekendste boosdoeners bij:

• Isobornylacrylaat (IBOA) — veruit het vaakst aangetoond
• N,N-dimethylacrylamide (DMAA)
• MBPA, voluit 2,2′-methyleenbis(6-tert-butyl-4-methylfenol) monoacrylaat
• Butylacrylaat
• 1,6-hexaandioldiacrylaat (HDDA)
• Dipropyleenglycoldiacrylaat (DPGDA) en tripropyleenglycoldiacrylaat (TPGDA)
• Di(ethyleenglycol)ethylether-acrylaat (DEGEA)
• β-carboxyethylacrylaat
• 2-fenoxyethylacrylaat (PEA) en fenoxypoly(ethyleenoxy)ethylacrylaat (PEEA)
• Ethylcyanoacrylaat — secondelijm

Belangrijk: allergisch zijn voor IBOA betekent meestal niet dat je ook op de andere acrylaten reageert. Kruisreactie tussen acrylaten onderling is bij deze stof juist zeldzaam.

2. Methacrylaten

Chemisch verwant aan de acrylaten, maar een eigen groep waarop je apart getest wordt:

• Methylmethacrylaat (MMA)
• Isobornylmethacrylaat — de auteurs van de review bevelen aan dit standaard mee te testen bij wie op IBOA reageert

Hoe makkelijk veroorzaken deze stoffen een allergie?

Je zou verwachten dat dit alleen misgaat bij agressieve chemicaliën. Dat is hier niet zo, en het verschilt bovendien sterk per stof.

Isobornylacrylaat werd in dierproeven als matig beoordeeld. Nieuwere laboratoriumtests komen hoger uit: een voorspelde drempelwaarde van 0,85% plaatst de stof in de categorie sterk tot matig. In de Europese stoffenwetgeving staat IBOA geregistreerd als huidsensibilisator categorie 1 met de waarschuwing H317. Of daar de zwaarste subcategorie bij hoort, verschilt per bron — dat is niet eenduidig vastgesteld.

Methacrylaten zijn duidelijk zwakker. Van methylmethacrylaat en verwante esters is geconcludeerd dat ze hooguit een zwak vermogen hebben om allergie te veroorzaken, en de Europese wetenschappelijke commissie beoordeelt HEMA als zwak tot matig. Een methacrylaat blijkt steeds minder krachtig dan het overeenkomstige acrylaat.

En precies daarom is de draagtijd zo bepalend. Of je een allergie ontwikkelt, hangt af van hoe krachtig een stof is, maar ook van hoeveel ervan per vierkante centimeter je huid binnendringt. Daar werkt een sensorpleister alles aan mee: hij sluit de huid af, waardoor de hoornlaag week wordt en stoffen er makkelijker doorheen komen; de warmte eronder versnelt dat; en het contact duurt niet een uur maar twee weken, dag en nacht.

Een matig allergeen onder die omstandigheden levert daardoor een veel grotere opgenomen hoeveelheid op dan een sterker allergeen in een crème die na een uur is ingetrokken. En het herhaalt zich: elke twee weken een nieuwe sensor, jarenlang, steeds op een huid die al eerder met dezelfde stof in aanraking kwam.

3. Colofonium en zijn afgeleiden

Hars uit naaldbomen, al meer dan honderd jaar als kleefstof in gebruik. In sensoren en pompen zijn aangetoond:

• Colofonium zelf (ook wel rosin of vioolhars)
• Methyldehydroabietaat
• Gehydrogeneerde harszuren en derivaten
• Abietinezuur en hydroabiëtylalcohol, die bij de plakproef worden meegetest

Ben je hiervoor allergisch, dan loop je er ook buiten de diabeteszorg tegenaan: colofonium zit in pleisters, lijm in schoenen, mascara, kauwgom en zelfs in de hars van violisten.

4. Isocyanaten

• 4,4′-methyleendifenyldi-isocyanaat (MDI)
• Isoforondi-isocyanaat (IPDI)
• Dicyclohexylmethaan-4,4′-di-isocyanaat (DMDI), ook wel gehydrogeneerd MDI

Deze groep wordt vaak gemist, omdat de reactie erop laat op gang komt — soms pas na een week.

5. Hulpstoffen: wat er is toegevoegd

Deze stoffen zitten er niet in om te plakken, maar om de kunststof te stabiliseren of de lijm te laten uitharden. Ze worden daardoor makkelijk over het hoofd gezien:

• Butylhydroxytolueen (BHT) en 2,4-di-tert-butylfenol — antioxidanten die voorkomen dat het materiaal veroudert
• 1-benzoylcyclohexanol — een fotoinitiator, die de lijm onder uv-licht doet uitharden

6. Zeldzaam

• Epoxyhars
• Nikkel, in enkele gevallen beschreven

Bij elkaar zijn er inmiddels tientallen stoffen in diabeteshulpmiddelen beschreven die allergisch contacteczeem kunnen geven.

Voor verwijzers en behandelaars

Dezelfde stoffen met hun CAS-nummer, zoals ze in de plakproefreeksen worden aangeduid:

• Isobornylacrylaat (IBOA) — 5888-33-5
• N,N-dimethylacrylamide (DMAA) — 2680-03-7
• MBPA — 61167-58-6
• Butylacrylaat — 141-32-2
• 1,6-hexaandioldiacrylaat (HDDA) — 13048-33-4
• Dipropyleenglycoldiacrylaat (DPGDA) — 57472-68-1
• β-carboxyethylacrylaat — 24615-84-7
• Methylmethacrylaat (MMA) — 80-62-6
• 2-fenoxyethylacrylaat (PEA) — 48145-04-6
• Fenoxypoly(ethyleenoxy)ethylacrylaat (PEEA) — 56641-05-5
• Colofonium — 8050-09-7
• 4,4′-methyleendifenyldi-isocyanaat (MDI)
• Isoforondi-isocyanaat (IPDI) — 4098-71-9
• Dicyclohexylmethaan-4,4′-di-isocyanaat (DMDI) — 5124-30-1
• Ethylcyanoacrylaat — 7085-85-0
• Butylhydroxytolueen (BHT) — 128-37-0
• 2,4-di-tert-butylfenol — 96-76-4
• 1-benzoylcyclohexanol — 947-19-3
• Epoxyhars (generiek) — 61788-97-4
• Nikkel — 7440-02-0

De samenstelling kan veranderen zonder dat iemand het hoort

Dit is het onderdeel dat zelden wordt verteld en dat in de praktijk het meeste verwarring geeft: fabrikanten mogen hun lijm wijzigen zonder de productnaam te veranderen en zonder artsen of gebruikers te informeren.

De Dexcom G6 is daar het voorbeeld van. Begin 2020 kwam er een nieuwe kleeflaag, en daarmee een nieuw allergeen (MBPA) en een nieuw patroon van reacties. Een apparaat dat vorig jaar prima ging, kan dus ineens klachten geven zonder dat er aan jouw kant iets is veranderd.

De auteurs van de review zijn daar uitgesproken over. Fabrikanten weigeren volgens hen structureel om de samenstelling vrij te geven, waardoor artsen niet gericht kunnen testen en geen onderbouwd alternatief kunnen adviseren. In 2021 riepen veertien experts namens de Europese verenigingen voor contactallergie, dermatologie en allergologie de Europese Commissie op om volledige etikettering van medische hulpmiddelen verplicht te stellen. Dat is er nog niet.

Hoe vaak komt een allergie voor je glucosesensor voor?

• Antwerpen, FreeStyle Libre-gebruikers 2016–2019: 39 van 1.036 (3,8%)
• Finland, 2017–2019: 51 van 6.567 Libre-gebruikers (0,8%) en 4 van 385 Enlite-gebruikers (1,0%)
• Brussel, kinderen met een Libre: 9 van 215 (4,2%)
• Spanje: ongeveer 4% van de sensoren en 3% van de kinderen

De onderzoekers denken dat dit een onderschatting is. Niet iedereen met jeuk onder een glucosesensor komt bij een dermatoloog; veel mensen verschuiven het apparaat en leven ermee.

Allergie of irritatie? Dat zie je niet

Onder de glucosesensor ontstaat een scherp begrensde, jeukende rode plek in de vorm van de pleister. Dat beeld is bij een echte contactallergie en bij gewone huidirritatie vrijwel hetzelfde; een Brussels onderzoek vond geen betrouwbaar klinisch verschil.

En het is lang niet altijd een allergie. Van 52 patiënten die werden doorverwezen met klachten, bleek bij een derde geen contactallergie aantoonbaar. Bij hen ging het om irritatie, om beschadiging van de huid bij het losmaken, of om een huid die te lang vochtig was.

Het onderscheid is niet academisch. Bij irritatie kun je vaak doorgaan met aanpassingen. Bij een bewezen allergie heeft aanmodderen geen zin en moet het allergeen weg.

Wanneer is een plakproef bij een glucosesensor zinvol?

Komen je klachten terug bij elke nieuwe glucosesensor of pomp, en worden ze erger, dan is een plakproef de manier om het uit te zoeken. Voor deze apparaten gelden een paar bijzonderheden:

• Er wordt niet alleen met de Europese basisreeks getest, maar ook met een aparte diabetesapparatenreeks van zo’n 24 stoffen, plus reeksen voor (meth)acrylaten, isocyanaten en kunststoffen en lijmen.
• Daarnaast wordt getest met een stukje van het kleefmateriaal zelf.
• IBOA wordt getest op 0,3% in vaseline. De eerste jaren werd 0,1% gebruikt, de gebruikelijke sterkte voor acrylaten. Daarmee werden patiënten gemist die op 0,3% wél reageerden.
• Aflezen op dag 7 is noodzakelijk. Acrylaten en isocyanaten reageren vaak laat. Wie alleen op dag 3 of 4 afleest, mist een deel van de gevallen.

Dat is precies waarom deze klachten in gespecialiseerde handen horen: een standaardreeks zonder late aflezing geeft een vals gevoel van zekerheid. Meer hierover in wanneer plakproeven bij eczeem zinvol zijn.

Wat helpt, en wat niet

Hier is het onderzoek onaangenaam helder. Veel van wat op forums circuleert, werkt bij een echte allergie niet.

Wat niet of nauwelijks werkt

• Barrièrespray (zoals Cavilon): van 16 patiënten verbeterden er 5; 11 volwassenen hadden er geen baat bij. De bescherming houdt enkele dagen stand, terwijl een glucosesensor tot twee weken blijft zitten.
• Het apparaat ergens anders plakken. Bij een allergie reageert je hele huid, niet die ene plek. Het schuift het probleem op.
• Beschermende verbanden eronder. Soms werd het daar juist erger van.

Wat soms wel werkt

• Een corticosteroïd op de huid vóór het plakken. In een kleine studie werd bij twaalf kinderen een neusspray met fluticasonpropionaat op de huid gesproeid voordat een nieuwe glucosesensor werd geplakt. Bij 10 van de 12 bleef de reactie bijna een half jaar weg. Twee kanttekeningen: van die twaalf kinderen is niet zeker hoeveel er werkelijk een contactallergie hadden, en in een ander onderzoek had een corticosteroïd op de huid juist nauwelijks beschermend effect. Let op dat dit gebruik buiten de registratie valt — in Nederland bestaat geen corticosteroïdspray voor de huid. Dit is dus iets om met je arts te bespreken, niet om zelf te proberen.
• Een hydrocolloïd- of siliconenpleister ertussen (Tegaderm, Stomahesive, Compeed, Cutimed). Soms met succes, maar er moet een gat in geprikt worden, het apparaat zit minder vast, het is minder waterbestendig, en je kunt uiteindelijk ook daarvoor allergisch worden.
• Stoppen met het apparaat. Dan geneest de huid vanzelf; met een corticosteroïdzalf gaat dat sneller.

In het grootste overzicht kon 14 van de 63 patiënten het apparaat blijven gebruiken — maar allemaal met restklachten. Volledig vermijden van het allergeen is de enige echt veilige route. In de praktijk: overstappen naar een glucosesensor of pomp waarvan vaststaat dat jouw allergeen er niet in zit. En daarvoor moet je eerst weten wélke stof het is.

Wat je vooral niet moet doen

Stop niet op eigen initiatief met je glucosesensor of pomp. Deze apparaten zijn medisch noodzakelijk; een huidklacht is vervelend, maar ontregelde glucosewaarden zijn gevaarlijker. Overleg met je diabetesverpleegkundige of internist en laat ondertussen uitzoeken wat de oorzaak is. Die twee sporen lopen prima naast elkaar.

Wanneer kun je bij ons terecht?

Krijg je bij elke nieuwe glucosesensor of pomp opnieuw een jeukende, rode huid, dan is het zinvol om te laten testen welke stof het is. Pas als je dat weet, kun je met je diabetesteam gericht een alternatief kiezen in plaats van gokken. Dat geldt des te meer voor kinderen, die deze apparaten waarschijnlijk hun leven lang zullen gebruiken en in de loop van de jaren meerdere allergieën kunnen opbouwen.

Wij doen plakproeven met de uitgebreide reeksen die hiervoor nodig zijn, inclusief testen met materiaal van het apparaat zelf en de aflezing op dag 7. Zie ook ons artikel over contacteczeem bij zorgmedewerkers, waarin dezelfde stoffen een rol spelen.

Maak een afspraak of bel ons op 088 666 8 555.

Bronnen

• de Groot A, van Oers EM, Ipenburg NA, Rustemeyer T. Allergic contact dermatitis caused by glucose sensors and insulin pumps: a full review. Part 1: sensors and pumps, adverse cutaneous reactions, allergens, and diabetes devices causing allergic contact dermatitis. Contact Dermatitis 2025;92:87–112. doi:10.1111/cod.14698
• de Groot A, van Oers EM, Ipenburg NA, Rustemeyer T. Idem, Part 2: case reports and case series, clinical features, patch test procedures, differentiation from irritant dermatitis, management of allergic patients and (proposed) legislation. Contact Dermatitis 2025;92:164–175. doi:10.1111/cod.14697
• Oppel E, Kamann S, Heinemann L, et al. FreeStyle Libre 2: the new isobornyl acrylate free generation. Contact Dermatitis 2020;83(5):429–431. doi:10.1111/cod.13638
• Herman A, Uter W, Rustemeyer T, et al. Position statement: the need for EU legislation to require disclosure and labelling of the composition of medical devices. J Eur Acad Dermatol Venereol 2021;35(7):1444–1448. doi:10.1111/jdv.17238
• Aerts O, Herman A, Mowitz M, Bruze M, Goossens A. Isobornyl acrylate. Dermatitis 2020;31(1):4–12. doi:10.1097/DER.0000000000000549

Over de behandeling:

• Paret M, Barash G, Rachmiel M. “Out of the box” solution for skin problems due to glucose-monitoring technology in youth with type 1 diabetes: real-life experience with fluticasone spray. Acta Diabetologica 2020;57(4):419–424. doi:10.1007/s00592-019-01446-y

Over het sensibiliserend vermogen van de stoffen:

• MAK-documentatie isobornylacrylaat, met de uitkomsten van de local lymph node assay. Deutsche Forschungsgemeinschaft, MAK Collection
• Sjöberg R, et al. Sensitizing substances including isobornyl acrylate (IBOA) in diabetes devices are predicted as skin sensitizers by the non-animal assay KeratinoSens. Contact Dermatitis 2024. doi:10.1111/cod.14581
• In-vitrobepaling van de potentie van IBOA met GARDskin. SenzaGen
• Voorstel voor geharmoniseerde classificatie en etikettering van isobornylacrylaat. ECHA, CLH-rapport
• Kimber I, Pemberton MA. Assessment of the skin sensitising potency of the lower alkyl methacrylate esters. University of Manchester
• Advies van de SCCS over HEMA en di-HEMA trimethylhexyl dicarbamaat. Europese Commissie