Wat is allergische rhinitis?
Allergische rhinitis is een ontsteking van het neusslijmvlies door een allergische reactie. De neus reageert dan op ingeademde allergenen. Dat zijn stoffen die voor de meeste mensen onschadelijk zijn, maar waarop het afweersysteem bij allergie te sterk reageert. Voorbeelden van allergenen die allergische rhinitis kunnen veroorzaken zijn pollen, huisstofmijt, huidschilfers van dieren en schimmelsporen. Het afweersysteem ziet deze stoffen ten onrechte als gevaarlijk. Daardoor ontstaat prikkeling en zwelling van het neusslijmvlies.
Dit kan klachten geven zoals veel niezen, snotteren, een waterige loopneus, verstopte neus, jeuk in de neus en jeukende of tranende ogen.
Allergische rhinitis wordt in de volksmond vaak hooikoorts genoemd. Strikt genomen gaat hooikoorts vooral over allergie voor pollen, zoals boompollen of graspollen. Bij allergie voor huisstofmijt, dieren of schimmels kunnen de klachten juist ook buiten het pollenseizoen aanwezig zijn.
Welke klachten passen bij allergische rhinitis?
Allergische rhinitis geeft niet alleen neusklachten. Ook de ogen, keel, slaap, energie en luchtwegen kunnen meedoen.
Neusklachten
Veelvoorkomende neusklachten zijn:
- veel niezen
- loopneus
- waterige neusuitvloed
- verstopte neus
- jeuk in de neus
- snotteren
- verminderde reuk
- slijm dat achter in de keel loopt
- steeds de neus moeten ophalen
- oogklachten
Bij allergische rhinitis ontstaan vaak ook oogklachten, zoals:
- jeukende ogen
- tranende ogen
- rode ogen
- gezwollen oogleden
- branderig gevoel rond de ogen
gevoeligheid voor licht
Als neus- en oogklachten samen optreden in het voorjaar of de zomer, past dit vaak bij pollenallergie.
Keel, oren en bijholtes
Sommige mensen hebben vooral last van klachten in keel, oren of bijholtes:
- kriebel in de keel
- hoesten door slijm in de kee
- jeuk aan het gehemelte
- jeuk in de oren
- drukgevoel rond de bijholtes
- hoofdpijn of zwaar gevoel in het hoofd
Deze klachten kunnen bij allergie passen, maar kunnen ook andere oorzaken hebben.
Slaap, energie en concentratie
Allergische rhinitis kan veel invloed hebben op het dagelijks leven. Door een verstopte neus of nachtelijke klachten kunnen mensen slechter slapen. Daardoor kunnen klachten ontstaan zoals:
- vermoeidheid
- concentratieproblemen
- minder goed functioneren op school of werk
- prikkelbaarheid
- hoofdpijn
- minder energie
Ook als allergische rhinitis niet gevaarlijk is, kan het dus wel veel hinder geven. Lees meer over de kwaliteit van leven bij hooikoorts.
Luchtwegklachten
Soms gaan neusklachten samen met lagere luchtwegklachten, zoals:
- hoesten
- benauwdheid
- piepende ademhaling
- druk op de borst
- astmaklachten
- klachten bij inspanning
Benauwdheid of piepen kan wijzen op betrokkenheid van de lagere luchtwegen. Bespreek dit altijd met uw huisarts of specialist.
Waardoor kunnen allergische neusklachten ontstaan?
Allergische rhinitis kan verschillende oorzaken hebben. Het klachtenpatroon geeft vaak al belangrijke aanwijzingen.
Pollenallergie en hooikoorts
Bij pollenallergie ontstaan klachten vooral in een bepaald seizoen. Boompollen geven vaak klachten in het voorjaar. Graspollen geven meestal klachten later in het voorjaar en in de zomer. Klachten kunnen toenemen bij droog, zonnig of winderig weer. Sommige mensen merken vooral klachten na buiten zijn, fietsen, sporten buiten of slapen met open raam. Veelvoorkomende klachten bij hooikoorts zijn niezen, loopneus, verstopte neus, jeukende ogen en tranende ogen.
Lees meer over hooikoorts
Huisstofmijtallergie
Bij huisstofmijtallergie kunnen klachten het hele jaar door aanwezig zijn. Vaak zijn de klachten duidelijker in de slaapkamer, bij wakker worden, tijdens bed opmaken, bij stofzuigen of bij blootstelling aan stofrijke omgevingen. Mensen met huisstofmijtallergie hebben vaak last van een verstopte neus, niezen, snotteren, slijm in de keel of hoesten. Soms zijn de klachten in de herfst en winter sterker, omdat mensen dan meer binnen zijn.
Lees meer over huisstofmijtallergie
Lees meer over leefstijltips bij huisstofmijtallergie
Dierenallergie
Een allergie voor kat, hond of andere dieren kan klachten geven bij direct contact met dieren, maar soms ook indirect. Allergenen kunnen bijvoorbeeld aanwezig zijn op kleding, meubels of in ruimtes waar dieren zijn geweest. Klachten kunnen bestaan uit niezen, loopneus, verstopte neus, jeukende ogen, benauwdheid of huidklachten.
Lees meer over allergie voor katten
Lees meer over allergie voor honden
Lees meer over huisdierenallergie
Schimmelallergie
Schimmelsporen kunnen bij sommige mensen allergische neusklachten geven. Klachten kunnen samenhangen met vochtige ruimtes, zichtbare schimmelplekken, slecht geventileerde omgevingen of bepaalde seizoenen. Schimmelallergie komt minder vaak voor dan pollen-, huisstofmijt- of dierenallergie, maar kan bij passende klachten wel worden meegewogen.
Lees meer over schimmelallergie
Meerdere allergieën tegelijk
Sommige mensen reageren op meerdere inhalatieallergenen. Iemand kan bijvoorbeeld allergisch zijn voor boompollen, graspollen en huisstofmijt. Daardoor kunnen klachten langer aanhouden of zowel seizoensgebonden als niet-seizoensgebonden zijn. Daarom is het belangrijk om niet alleen naar één mogelijke oorzaak te kijken, maar naar het hele klachtenpatroon.
Allergische rhinitis of iets anders?
Niet alle neusklachten zijn allergisch. Een verstopte neus, loopneus of slijm in de keel kan ook andere oorzaken hebben.
Klachten kunnen bijvoorbeeld passen bij:
- verkoudheid
- niet-allergische rhinitis
- irritatie door rook, parfum, geuren, koken of temperatuurwisselingen
- droge lucht
- bijholteproblemen
- neuspoliepen
- scheef neustussenschot
- overmatig gebruik van ontzwellende neusspray, zoals xylometazoline
- reflux of keelirritatie bij slijm- of keelklachten
Wanneer past het meer bij allergie?
Allergie is waarschijnlijker als u last heeft van:
- jeuk in neus of ogen
- veel niezen
- waterige loopneus
- klachten in hetzelfde seizoen
- klachten bij contact met dieren
- klachten in bed, in de slaapkamer of bij blootstelling aan stofrijke omgevingen
- combinatie van neusklachten en jeukende of tranende ogen
- persoonlijke of familiegeschiedenis met allergie, eczeem, hooikoorts of astma
Wanneer past het meer bij verkoudheid?
Verkoudheid is waarschijnlijker bij:
- keelpijn
- ziek gevoel
- koorts
- klachten die na enkele dagen tot één à twee weken verbeteren
- dikker of gekleurd slijm
- klachten die duidelijk samenhangen met een infectie
Wanneer past het meer bij niet-allergische rhinitis?
Niet-allergische rhinitis is waarschijnlijker als klachten vooral ontstaan door:
- rook
- parfum of sterke geuren
- temperatuurwisselingen
- alcohol
- scherp eten
- droge lucht
- negatieve allergietesten
- vooral verstopte neus zonder duidelijke jeuk of niesbuien
Ook dan kunnen de klachten hinderlijk zijn. De behandeling kan wel anders zijn dan bij allergische rhinitis.
Wanneer is een allergietest bij neusklachten zinvol?
Allergieonderzoek kan zinvol zijn als neusklachten steeds terugkomen in een herkenbaar patroon.
Een allergietest kan vooral zinvol zijn als:
- neusklachten steeds terugkomen in hetzelfde seizoen
- u het hele jaar door neusklachten heeft
- klachten ontstaan bij contact met dieren
- klachten erger zijn in de slaapkamer of bij blootstelling aan stofrijke omgevingen
- u veel last heeft van niezen, jeukende ogen of waterige loopneus
- gewone medicijnen onvoldoende helpen
- u slecht slaapt of vaak moe bent door neusklachten
- u ook benauwdheid, piepen of astmaklachten heeft
- u wilt weten of immunotherapie mogelijk is
- uw huisarts of specialist aanvullend allergieonderzoek zinvol vindt
Bij allergische rhinitis wordt vaak gekeken naar inhalatieallergenen, zoals boompollen, graspollen, huisstofmijt, kat, hond en schimmels.
Laat beoordelen of een allergietest zinvol is
Hoe wordt allergische rhinitis onderzocht?
De eerste stap is het bespreken van het klachtenpatroon. Wanneer ontstaan de klachten? Zijn ze seizoensgebonden of juist het hele jaar aanwezig? Zijn er klachten bij dieren, in de slaapkamer, bij blootstelling aan stofrijke omgevingen of buiten in het pollenseizoen? En is er ook sprake van benauwdheid, hoesten of piepen?
Afhankelijk van uw klachten kan daarna een priktest of bloedonderzoek worden ingezet.
Priktest bij allergische rhinitis
Een priktest wordt vaak gebruikt bij verdenking op inhalatieallergie. Hierbij kan worden getest op bijvoorbeeld pollen, huisstofmijt, dieren en schimmels. De uitslag is alleen betekenisvol als deze past bij uw klachten. Een positieve test zonder passend klachtenpatroon betekent niet automatisch dat die stof ook de oorzaak is van uw klachten.
Lees meer over de priktest
Bloedonderzoek
Bloedonderzoek kan soms aanvullend of als alternatief worden gebruikt. Daarbij kunnen antistoffen tegen specifieke allergenen worden gemeten. Ook bij bloedonderzoek geldt dat de uitslag altijd moet worden beoordeeld samen met uw klachten en blootstelling.
Is een plakproef nodig bij allergische rhinitis?
Een plakproef wordt vooral gebruikt bij verdenking op contactallergie bij huidklachten, zoals eczeem door cosmetica, parfum, nikkel, haarverf of werkstoffen. Een plakproef is daarom niet de standaardtest bij allergische rhinitis.
Lees meer over allergietesten
Behandeling van allergische rhinitis
De behandeling hangt af van de oorzaak, ernst, duur van de klachten en de invloed op slaap, werk, school of dagelijks functioneren. Vaak bestaat behandeling uit een combinatie van verminderen van blootstelling, medicatie en soms immunotherapie.
Blootstelling verminderen
Bij pollenallergie
Bij hooikoorts kan het helpen om blootstelling aan pollen te verminderen. Dat lukt niet volledig, maar soms wel gedeeltelijk.
Praktische maatregelen zijn:
- houd ramen gesloten op dagen met veel pollen
- draag buiten een zonnebril
- douche of was uw haren na veel buiten zijn
- leg gedragen kleding niet in de slaapkamer
- droog was liever niet buiten tijdens het pollenseizoen
- volg de pollenverwachting
- vermijd buiten sporten op momenten met veel pollen als u daar duidelijk klachten van krijgt
Bij huisstofmijtallergie
Bij huisstofmijtallergie ligt de nadruk vooral op de slaapkamer. Daar is de blootstelling vaak langdurig.
Maatregelen kunnen zijn:
- slaapkamer goed ventileren
- beddengoed regelmatig wassen
- stofnesten verminderen
- gladde vloeren overwegen waar mogelijk
- knuffels of stoffen materialen beperken als die klachten geven
- eventueel speciale hoezen bespreken
- aandacht voor vocht en ventilatie in huis
Welke maatregelen zinvol zijn, hangt af van uw situatie en klachtenpatroon.
Bij dierenallergie
Als klachten duidelijk samenhangen met dieren, kan het verminderen van blootstelling helpen. Denk aan de slaapkamer dierenvrij houden, handen wassen na contact of het vermijden van ruimtes waar veel allergenen aanwezig zijn. Soms is er ook indirecte blootstelling, bijvoorbeeld via kleding of meubels.
Bij schimmelallergie
Bij verdenking op schimmelallergie is het belangrijk om vochtproblemen en slechte ventilatie aan te pakken. Zichtbare schimmel in huis moet serieus worden genomen.
Medicatie bij allergische rhinitis
Medicatie kan helpen om klachten te verminderen. Welke behandeling past, hangt af van de klachten en ernst.
Veelgebruikte behandelingen zijn:
- antihistaminetabletten bij niezen, jeuk en loopneus
- antihistamine-neusspray, die lokaal en vaak snel werkt
- corticosteroïd-neusspray, vooral bij verstopte neus en ontsteking van het neusslijmvlies
- oogdruppels bij jeukende of tranende ogen
- zoutwaterspoeling als aanvullende ondersteuning bij slijm of neusklachten
Een corticosteroïd-neusspray werkt meestal niet direct na één keer gebruiken. Het effect bouwt vaak op bij regelmatig gebruik. Gebruik ontzwellende neussprays zoals xylometazoline niet langdurig zonder overleg. Overmatig gebruik kan neusverstopping juist onderhouden.
Bespreek medicatiegebruik met uw huisarts of specialist, zeker bij langdurige klachten, zwangerschap, kinderen of andere aandoeningen.
Immunotherapie bij allergische rhinitis
Immunotherapie kan worden overwogen bij matige tot ernstige allergische rhinitis als de allergie duidelijk is aangetoond en de klachten passen bij het allergeen. Immunotherapie kan vooral zinvol zijn als:
- verminderen van blootstelling onvoldoende helpt
- medicatie onvoldoende effect heeft
- klachten veel invloed hebben op slaap, werk, school of dagelijks leven
- er een duidelijke allergie is voor bijvoorbeeld huisstofmijt, graspollen of boompollen
- u gemotiveerd bent voor een langdurige behandeling
Bij immunotherapie went het afweersysteem geleidelijk aan het allergeen. De behandeling duurt meestal meerdere jaren. Dit kan via tabletten onder de tong of via injecties, afhankelijk van het allergeen en de situatie.
Bij Allergie Centra Nederland kan immunotherapie worden besproken voor relevante inhalatieallergieën, zoals huisstofmijt, graspollen en boompollen.
De timing verschilt per behandeling:
- Acarizax voor huisstofmijt kan het hele jaar door worden gestart.
- Oralair voor graspollen wordt ongeveer 4 maanden vóór het graspollenseizoen gestart, praktisch meestal in januari, en loopt door tot het einde van het seizoen.
- Grazax voor graspollen wordt bij voorkeur minimaal 4 maanden vóór het graspollenseizoen gestart. Anders dan Oralair is Grazax een doorlopende dagelijkse behandeling.
- Itulazax voor boompollen wordt minimaal 16 weken vóór het boompollenseizoen gestart, praktisch meestal in oktober of november, en loopt door het seizoen.
- SCIT Pollinex voor boompollen start meestal in oktober of november en is bedoeld om vóór het boompollenseizoen te zijn afgerond.
- SCIT Pollinex voor graspollen start meestal in januari of februari en moet vóór het graspollenseizoen zijn afgerond.
Immunotherapie is niet voor iedereen nodig of geschikt. Tijdens een consult kan worden beoordeeld of dit bij uw klachten en testuitslagen past.
