Wat is een metaalallergie?
Bij een metaalallergie reageert het afweersysteem op kleine hoeveelheden metaal die uit een voorwerp of materiaal kunnen vrijkomen en met de huid in contact komen.
Het gaat meestal om een type IV-allergie. Dit is een vertraagde allergische reactie. De klachten ontstaan daarom meestal niet binnen enkele minuten, maar pas uren tot enkele dagen na het contact.
Hoeveel van een metaal vrijkomt, verschilt per materiaal. De soort legering, slijtage, corrosie, vocht en zweet kunnen daarbij bijvoorbeeld een rol spelen.
Daarom hoeft iemand met een nikkelallergie niet van ieder nikkelhoudend voorwerp klachten te krijgen. Het ene materiaal kan meer nikkel afgeven dan het andere.
Welke metalen kunnen een contactallergie veroorzaken?
Nikkel
Nikkel is een van de bekendste oorzaken van allergisch contacteczeem. Het kan voorkomen in sieraden, sluitingen, gereedschappen, machines, elektronische apparatuur en allerlei metalen onderdelen.
Bij een plakproef testen we niet met een stukje massief nikkel. Nikkel wordt meestal getest als nikkelsulfaat. Dit is een vorm waarbij tijdens de test voldoende nikkel beschikbaar komt om een allergische reactie zichtbaar te kunnen maken.
Lees meer over nikkelallergie.
Kobalt
Kobalt komt onder andere voor in legeringen, harde metalen, gereedschappen, pigmenten en batterijen. Blootstelling kan bijvoorbeeld voorkomen bij metaalbewerking, slijpen en andere technische werkzaamheden.
Bij een plakproef wordt kobalt meestal getest als kobaltchloride.
Een allergie voor kobalt komt regelmatig voor bij mensen die ook allergisch zijn voor nikkel. Dat betekent niet automatisch dat deze metalen altijd een kruisreactie geven. Mensen kunnen ook apart voor beide metalen allergisch zijn geworden, bijvoorbeeld doordat ze aan beide worden blootgesteld.
Chroom
Ook bepaalde vormen van chroom kunnen allergisch contacteczeem veroorzaken. Vooral chroom(VI) is een bekend contactallergeen.
Bij een plakproef wordt hiervoor meestal kaliumdichromaat gebruikt.
Blootstelling kan onder andere voorkomen via cement, coatings, leer en bepaalde vormen van metaalbewerking. Chroom speelt daarom ook een belangrijke rol bij bouwvakkerseczeem.
Palladium
Palladium wordt onder andere gebruikt in sieraden, elektronica en tandheelkundige legeringen.
Palladium en nikkel lijken voor het afweersysteem deels op elkaar. Daardoor kan iemand met een nikkelallergie soms ook positief reageren op palladium. Tegelijkertijd is het ook mogelijk om los van elkaar allergisch te worden voor beide metalen.
Een positieve test op beide metalen betekent daarom niet automatisch dat één allergie alles verklaart.
Goud
Ook goud kan een contactallergie veroorzaken. Bij een plakproef wordt hiervoor een goudverbinding gebruikt.
Een positieve test betekent niet automatisch dat gouden sieraden of tandheelkundige materialen de oorzaak van de klachten zijn. We kijken altijd of de uitslag past bij de werkelijke blootstelling en de plaats waar het eczeem ontstaat.
Titanium
Titanium wordt veel gebruikt in implantaten, tandheelkundige materialen en technische producten. Het materiaal is goed bestand tegen corrosie. Daardoor komen normaal gesproken maar kleine hoeveelheden titanium vrij.
Juist hierdoor is titanium ook lastig te testen.
Voor titanium is vaak titaniumdioxide gebruikt als teststof. Deze stof lost nauwelijks op. Daardoor kan tijdens een plaktest te weinig titanium vrijkomen om een allergie goed zichtbaar te maken.
Een negatieve test met titaniumdioxide betekent daarom niet altijd dat er zeker geen titaniumallergie bestaat.
Er zijn ook andere titaniumverbindingen onderzocht die beter oplossen. Die kunnen meer titanium afgeven, maar sommige kunnen de huid ook irriteren. Daardoor is er op dit moment geen titaniumtest die zo betrouwbaar en goed gestandaardiseerd is als bijvoorbeeld nikkelsulfaat bij nikkelallergie.
Een titaniumuitslag moet daarom altijd voorzichtig worden beoordeeld in combinatie met de klachten en de blootstelling.
Allergie Centra Nederland verricht geen preventieve titaniumtest om vooraf te voorspellen of iemand een implantaat zal verdragen.
Waarom worden metalen als metaalzout getest?
Bij een plakproef wordt een metaal meestal niet als massief metaal getest. We gebruiken een vorm waarin tijdens de test voldoende van het metaal beschikbaar kan komen voor de huid.
Voorbeelden zijn:
- nikkel als nikkelsulfaat;
- kobalt als kobaltchloride;
- chroom(VI) als kaliumdichromaat;
- palladium als een palladiumverbinding;
- goud als een goudverbinding.
Dit betekent niet dat u in het dagelijks leven precies met datzelfde zout in aanraking moet komen.
De teststof is bedoeld om te onderzoeken of uw afweersysteem op het betreffende metaal reageert.
De vorm waarin een metaal wordt getest is belangrijk. Verschillende verbindingen van hetzelfde metaal kunnen bijvoorbeeld anders oplossen of de huid meer of minder irriteren. Titanium is hiervan een duidelijk voorbeeld.
Kunnen metalen kruisreageren?
Soms reageren bij één persoon meerdere metalen positief tijdens een plakproef.
Daar kunnen verschillende redenen voor zijn:
- u bent apart voor meerdere metalen allergisch geworden;
- verschillende metalen zitten samen in hetzelfde product of dezelfde legering;
- u wordt op uw werk aan meerdere metalen blootgesteld;
- sommige metalen lijken voor het afweersysteem op elkaar.
Vooral bij nikkel en palladium is een echte kruisreactie beschreven.
Bij nikkel en kobalt zien we ook vaak dat beide testen positief zijn. Dat betekent echter niet automatisch dat dit door een kruisreactie komt. Blootstelling aan beide metalen kan ook een verklaring zijn.
Metaalallergie door werk
Bij een mogelijke beroepsallergie kijken we niet alleen naar uw functienaam, maar vooral naar wat u tijdens uw werk daadwerkelijk doet en waarmee u in contact komt.
Blootstelling aan metalen kan bijvoorbeeld voorkomen bij:
- metaalbewerking;
- lassen;
- slijpen;
- frezen;
- draaien;
- montage;
- onderhoud;
- machinebouw;
- bouw;
- tandtechniek;
- juwelierswerk;
- elektronica;
- werken met harde metalen of legeringen.
Maar bij mensen die met metaal werken, kan ook iets anders dan het metaal zelf de klachten veroorzaken.
Denk bijvoorbeeld aan:
- koel- en snijvloeistoffen;
- metaalbewerkingsvloeistoffen;
- conserveermiddelen;
- oliën en smeermiddelen;
- ontvetters;
- schoonmaakmiddelen;
- coatings;
- epoxy;
- lijmen;
- rubberbestanddelen in handschoenen.
Daarom kan iemand bijvoorbeeld wel een nikkelallergie hebben, terwijl een andere stof op het werk belangrijker is voor het actuele eczeem.
Welke klachten passen bij een metaalallergie?
Een metaalallergie veroorzaakt meestal eczeem op plaatsen waar de huid regelmatig met het allergeen in contact komt.
Mogelijke klachten zijn:
- jeuk;
- roodheid;
- schilfering;
- een droge of ruwe huid;
- kleine blaasjes;
- nattend eczeem;
- zwelling;
- een branderig gevoel;
- pijnlijke kloofjes;
- verdikking van de huid bij langer bestaande klachten.
Bij beroepsmatige blootstelling zijn vooral de handen en vingers vaak aangedaan. Afhankelijk van het werk kunnen ook de polsen, onderarmen of andere delen van de huid klachten geven.
Omdat het om een vertraagde allergie gaat, hoeft het verband met een bepaald materiaal niet direct duidelijk te zijn. Het eczeem kan bijvoorbeeld pas later op de dag of de volgende dag duidelijker worden.
Metaalallergie of irritatie?
Niet ieder eczeem bij iemand die met metalen werkt, wordt veroorzaakt door een allergie.
Bij allergisch contacteczeem is het afweersysteem allergisch geworden voor een bepaalde stof. Na opnieuw contact kan het eczeem terugkomen.
Bij irritatief contacteczeem is er geen specifieke allergie. De huid raakt beschadigd door herhaalde belasting.
Bij metaalbewerking kunnen bijvoorbeeld een rol spelen:
- water;
- olie;
- koel- en snijvloeistoffen;
- schoonmaakmiddelen;
- oplosmiddelen;
- metaalstof;
- wrijving;
- warmte;
- zweten;
- langdurig dragen van handschoenen.
Beide vormen kunnen ook tegelijk voorkomen.
Iemand kan bijvoorbeeld irritatief handeczeem hebben door dagelijks contact met werkvloeistoffen en daarnaast allergisch zijn voor kobalt.
Een positieve allergietest betekent daarom niet automatisch dat de gevonden stof ook de oorzaak van de klachten is. We kijken altijd of de testuitslag past bij uw klachten en uw blootstelling.
Wanneer is een plakproef zinvol?
Een plakproef wordt gebruikt om vertraagde type IV-contactallergieën te onderzoeken.
Een plakproef kan bijvoorbeeld zinvol zijn bij:
- terugkerend of langdurig eczeem;
- handeczeem dat niet volledig door irritatie kan worden verklaard;
- klachten die steeds bij bepaalde werkzaamheden ontstaan;
- eczeem op plaatsen waar metalen of werkmaterialen de huid raken;
- beroepsmatige blootstelling aan metalen of andere contactallergenen;
- klachten die verbeteren wanneer een bepaalde blootstelling wegvalt;
- verdenking op meerdere mogelijke allergenen.
Een klassieke metaalallergie wordt niet onderzocht met een priktest. Een priktest wordt vooral gebruikt voor directe type I-allergieën.
Lees meer over het verschil tussen een plaktest en een priktest.
Hoe onderzoekt Allergie Centra Nederland een mogelijke metaalallergie?
Bij Allergie Centra Nederland kijken we niet alleen naar de huid, maar ook naar uw werk, gebruikte materialen en mogelijke blootstelling.
Stap 1: uw klachten bespreken
Tijdens het consult bespreken we onder andere:
- waar het eczeem zit;
- wanneer de klachten zijn begonnen;
- wanneer de klachten optreden;
- welke werkzaamheden u uitvoert;
- met welke metalen of andere materialen u werkt;
- welke handschoenen of beschermingsmiddelen u gebruikt;
- of de klachten veranderen tijdens vrije dagen of vakanties;
- welke huidverzorging of behandeling u gebruikt.
Foto’s van eerdere huidreacties kunnen hierbij helpen.
Stap 2: blootstelling in kaart brengen
Bij een mogelijke beroepsallergie proberen we zo precies mogelijk vast te stellen met welke stoffen u in aanraking komt.
Neem als dat mogelijk is informatie mee over de producten waarmee u werkt, bijvoorbeeld:
- productnamen;
- veiligheidsinformatiebladen (SDS/MSDS);
- informatie over legeringen;
- technische productinformatie;
- koel- en snijvloeistoffen;
- oliën en smeermiddelen;
- coatings;
- lijmen;
- schoonmaakmiddelen;
- handschoenen;
- foto’s van producten of etiketten.
Een eenvoudige naam als ‘RVS’, ‘hardmetaal’ of ‘titaniumlegering’ vertelt namelijk niet altijd precies welke metalen en andere stoffen aanwezig zijn.
Stap 3: plakproef als dat nodig is
Wanneer de klachten passen bij een contactallergie kan een uitgebreide plakproef worden uitgevoerd.
Daarbij worden veelvoorkomende contactallergenen getest. Afhankelijk van uw werkzaamheden en blootstelling kunnen aanvullende metalen of andere beroepsgebonden stoffen worden toegevoegd.
Bij metalen kijken we ook naar de vorm waarin het metaal tijdens de test wordt gebruikt. Zoals bij titanium kan de gekozen testverbinding namelijk invloed hebben op de uitslag.
Onze arts heeft naast dermatologische expertise ook een achtergrond als chemicus. Dat helpt bij het beoordelen van legeringen, metaalverbindingen, productinformatie en mogelijke blootstelling.
Waarom wordt de plakproef soms ook op dag 7 afgelezen?
Een contactallergie ontwikkelt zich langzaam. Daarom wordt een plakproef niet op één moment beoordeeld.
De pleisters worden eerst verwijderd en de huid wordt daarna op meerdere momenten bekeken. Sommige allergische reacties zijn snel duidelijk. Andere hebben meer tijd nodig.
Een testplaats die bij een eerdere aflezing nog negatief of twijfelachtig lijkt, kan enkele dagen later alsnog duidelijk positief worden. Dit komt onder andere voor bij bepaalde metalen en andere contactallergenen.
Daarom plannen we soms een extra aflezing rond dag 7. Hiermee kunnen late allergische reacties worden gevonden die anders mogelijk worden gemist.
Ook het verloop van een reactie kan helpen bij de beoordeling. Irritatie kan bijvoorbeeld vroeg aanwezig zijn en daarna afnemen, terwijl een allergische reactie soms juist later duidelijker wordt. Het tijdsverloop alleen is echter niet voldoende om te bepalen of iets allergisch is. De arts beoordeelt alle aflezingen samen.
Stap 4: past de uitslag bij uw klachten?
Een positieve plakproef betekent dat uw afweersysteem op een bepaalde stof kan reageren.
Daarna volgt de belangrijkste vraag: komt u ook echt met deze stof in aanraking en past dat bij uw klachten?
We kijken daarom bijvoorbeeld naar:
- waar u aan de stof wordt blootgesteld;
- hoe vaak het contact plaatsvindt;
- waar het eczeem zit;
- wanneer de klachten ontstaan;
- of de klachten verminderen als de blootstelling stopt;
- welke andere allergenen of irriterende factoren aanwezig zijn.
Een positieve kobalttest hoeft bijvoorbeeld niet belangrijk te zijn als er nergens relevante blootstelling aan kobalt kan worden gevonden. Dezelfde uitslag kan juist zeer belangrijk zijn bij iemand die dagelijks met een kobaltbevattende legering werkt.
Stap 5: uitleg en allergiepaspoort
Wanneer een relevante allergie wordt gevonden, krijgt u uitleg over de stof en waar deze kan voorkomen.
Als dat passend is, krijgt u een allergiepaspoort.
Bij werkgerelateerde klachten kan de uitslag ook worden besproken met de bedrijfsarts of arbodienst.
Stap 6: terugkoppeling naar uw verwijzer
Na het onderzoek ontvangt uw verwijzer een terugkoppeling met de uitslagen, onze beoordeling en het verdere advies.
