Wat is kapperseczeem?
Kapperseczeem is een vorm van werkgerelateerd eczeem. De klachten zitten meestal aan de handen en vingers en ontstaan of verergeren door werkzaamheden in een kapsalon. Ook leerling-kappers en mensen die nog maar kort in het vak werken, kunnen klachten krijgen. Bij anderen ontstaat het eczeem pas na jarenlang werken. De term kapperseczeem beschrijft de relatie met het werk, maar zegt nog niet wat de precieze oorzaak is. Mogelijke oorzaken zijn:
- veelvuldig contact met water en shampoo;
- irriterende kappersproducten;
- allergie voor een specifieke stof;
- een kwetsbare huidbarrière of aanleg voor eczeem;
- warmte, wrijving en zweten onder handschoenen;
- een combinatie van deze factoren.
De klachten zitten meestal aan de vingertoppen, tussen de vingers, op de handruggen, handpalmen of rond de polsen. Eczeem kan ook aan de onderarmen, het gezicht, de oogleden of de hals ontstaan. Dit kan gebeuren door direct contact, overdracht via de handen of nevel, poeder en andere deeltjes die tijdens het werk in de lucht komen. Kapperseczeem is niet besmettelijk.
Kapperseczeem door irritatie, allergie of aanleg
Vaak heeft kapperseczeem niet één oorzaak. Irritatie, contactallergie en aanleg kunnen elkaar versterken. Een beschadigde huidbarrière maakt de huid bovendien gevoeliger voor stoffen waarmee iemand tijdens het werk in contact komt.
Irritatief contacteczeem
Irritatief contacteczeem ontstaat doordat de huidbarrière herhaaldelijk wordt belast en onvoldoende tijd krijgt om te herstellen. Het afweersysteem reageert hierbij niet specifiek op één allergeen. Belangrijke vormen van huidbelasting bij kappers zijn:
- veelvuldig haren wassen en uitspoelen;
- langdurig contact met water of nat haar;
- shampoo, zeep en reinigingsmiddelen;
- vaak de handen wassen;
- haarverf, blondeermiddelen en permanentproducten;
- alcoholrijke stylingproducten;
- wrijving door haren, handdoeken en gereedschap;
- warmte en zweten onder afsluitende handschoenen.
Irritatief eczeem hoeft niet direct na één contactmoment te ontstaan. Meestal ontwikkelt het zich geleidelijk door herhaalde belasting. De handen worden eerst droog of ruw en kunnen later rood, schilferend, jeukend of pijnlijk worden. Ook kunnen kloofjes ontstaan.
Allergisch contacteczeem
Allergisch contacteczeem is een vertraagde reactie van het afweersysteem op een specifieke stof. De huid moet eerst gevoelig zijn geworden voor deze stof. Dit noemen we sensibilisatie. Na sensibilisatie kunnen kleine hoeveelheden van het allergeen al voldoende zijn om eczeem te onderhouden. De reactie wordt meestal uren tot dagen na het contact zichtbaar. Hierdoor is het verband met een product of behandeling niet altijd direct duidelijk. Het eczeem kan ontstaan op de plaats waar de stof de huid raakt. Door overdracht via de handen kunnen ook het gezicht en de oogleden klachten geven. Soms verspreidt het eczeem zich naar huidgebieden die niet rechtstreeks met de stof in contact zijn geweest. Een allergie kan ontstaan voor een product dat iemand eerder lange tijd zonder problemen heeft gebruikt. Ook kunnen fabrikanten de samenstelling van een product veranderen.
Atopisch of constitutioneel handeczeem
Mensen die constitutioneel of atopisch eczeem hebben of in het verleden hebben gehad, hebben vaak een kwetsbaardere huidbarrière. De huid kan daardoor sneller reageren op water, shampoo, zeep, wrijving en andere vormen van huidbelasting. Hooikoorts of astma veroorzaakt op zichzelf geen kapperseczeem. Deze aandoeningen kunnen wel passen bij een atopische aanleg. Atopisch eczeem, irritatief eczeem en contactallergie kunnen naast elkaar voorkomen.
Directe allergische en luchtwegklachten
Sommige kappersstoffen kunnen ook klachten geven die snel na contact ontstaan. Voorbeelden zijn:
- jeuk of galbulten;
- zwelling van de huid;
- niezen of een loopneus;
- jeukende of tranende ogen;
- hoesten;
- piepende ademhaling;
- benauwdheid.
Dit is een ander reactiemechanisme dan allergisch contacteczeem. Vooral persulfaten uit blondeermiddelen kunnen de huid, ogen en luchtwegen irriteren en bij sommige mensen directe allergische klachten veroorzaken.
Een plakproef onderzoekt deze snelle reacties niet. Afhankelijk van het klachtenpatroon kan ander onderzoek, een beoordeling van de longen of verwijzing naar een gespecialiseerd centrum nodig zijn. Niet voor iedere kappersstof bestaat een betrouwbare standaardtest voor directe allergie.
Hoe herkent u kapperseczeem?
Kapperseczeem kan er per persoon verschillend uitzien. Mogelijke klachten zijn:
- droge of ruwe handen;
- roodheid;
- jeuk;
- schilfering;
- een branderig of pijnlijk gevoel;
- kloofjes of wondjes;
- bultjes of blaasjes;
- nattend eczeem;
- zwelling;
- korstjes;
- verdikking van de huid.
De klachten kunnen aan de vingertoppen, tussen de vingers, op de handruggen, handpalmen en rond de polsen zitten. Bij sommige kappers zijn vooral de vingertoppen dun, droog en pijnlijk. Bij anderen staan jeukende blaasjes of diepe kloven op de voorgrond.
Wanneer kan het eczeem met het werk samenhangen?
Aanwijzingen voor een relatie met het kapperswerk zijn:
- verergering tijdens of na bepaalde werkzaamheden;
- klachten na haren wassen, verven, blonderen of permanenten;
- klachten onder of aan de rand van handschoenen;
- verbetering tijdens vrije dagen of vakantie;
- terugkeer van klachten na werkhervatting;
- eczeem aan het gezicht of de oogleden door overdracht via de handen;
- oog-, neus- of luchtwegklachten tijdens het mengen of gebruiken van producten;
- eczeem dat ondanks behandeling blijft terugkomen zolang de blootstelling doorgaat.
Bij chronisch handeczeem kan de huid ook tijdens een weekend of vakantie ontstoken blijven. Een beschadigde huid heeft tijd nodig om te herstellen. Het verband tussen werk en klachten is daarom niet altijd zwart-wit.
Mogelijke contactallergenen in het kappersvak
PPD en andere haarverfstoffen
Parafenyleendiamine, meestal afgekort als PPD, is een belangrijke oxidatieve kleurstof in permanente haarverf. Ook verwante kleurstoffen kunnen contactallergie veroorzaken. Klachten ontstaan vaak aan de handen, vingers, polsen of onderarmen. Door overdracht via de handen kan ook eczeem aan het gezicht of de oogleden ontstaan. Breng zelf geen haarverf of PPD op de huid aan om te onderzoeken of u allergisch bent. Een thuistest kan een ernstige reactie uitlokken of de huid verder sensibiliseren. Lees meer over PPD in haarverf.
Persulfaten in blondeermiddelen
Ammonium-, kalium- en natriumpersulfaat worden gebruikt in verschillende blondeermiddelen. Deze stoffen kunnen de huid, ogen en luchtwegen irriteren. Ze kunnen daarnaast contacteczeem, galbulten, neusklachten of astmatische klachten veroorzaken. Poedervormige blondeermiddelen kunnen tijdens het mengen in de lucht terechtkomen. Niet-stuivende producten, gesloten mengsystemen en goede afzuiging helpen de blootstelling te beperken.
Stoffen in permanentproducten
Glycerylthioglycolaat, ook glycerylmonothioglycolaat genoemd, is een bekend contactallergeen uit bepaalde permanentproducten. Het gebruik van permanentproducten met deze stof is volgens de huidige Nederlandse kappersregels niet toegestaan. Eerder ontstane sensibilisatie kan echter blijven bestaan. Ook andere ingrediënten van permanentproducten kunnen irriteren of soms allergie veroorzaken.
Geurstoffen en conserveermiddelen
Shampoo, conditioner, stylingproducten, haarverf en andere cosmetica kunnen geurstoffen en conserveermiddelen bevatten. Sommige mensen ontwikkelen hiervoor een contactallergie. Een vermelding als “natuurlijk”, “mild” of “voor de gevoelige huid” garandeert niet dat een product geen contactallergenen bevat. Meer informatie vindt u op de pagina’s over shampooallergie en contactallergie.
Reinigende en schuimvormende stoffen
Sommige reinigende stoffen kunnen vooral irritatie veroorzaken. Contactallergie is soms mogelijk, bijvoorbeeld voor een ingrediënt of een chemische verontreiniging die tijdens de productie is ontstaan. De volledige ingrediëntenlijst is nodig om dit goed te beoordelen.
Rubberbestanddelen in handschoenen
Nitril- en andere rubberhandschoenen kunnen rubberversnellers bevatten. Deze stoffen worden tijdens de productie gebruikt en kunnen allergisch contacteczeem veroorzaken. Eczeem onder handschoenen betekent echter niet automatisch dat sprake is van rubberallergie. Zweten, wrijving en langdurige afsluiting kunnen eveneens klachten geven. Directe klachten na contact met natuurlijke rubberlatex vragen om een andere beoordeling. Lees meer over het verschil tussen latexallergie, rubberallergie en huidirritatie.
Nikkel in gereedschappen
Nikkel kan voorkomen in scharen, clips, haarspelden, metalen handvatten en andere gereedschappen. Bij een nikkelallergie kan herhaald huidcontact eczeem veroorzaken. Gebruik bij voorkeur nikkelvrij of nikkelarm kappersgereedschap volgens de geldende brancheadviezen. Productformules kunnen veranderen. Een lijst met mogelijke allergenen kan daarom nooit alle producten en situaties omvatten. Lees meer over een nikkelallergie.
Onderzoek bij Allergie Centra Nederland
Bij Allergie Centra Nederland begint het onderzoek met een beoordeling van uw klachten, werk en blootstelling. Op basis daarvan bepalen we welk onderzoek medisch zinvol is. U kunt terecht bij Allergie Centrum Amsterdam en bij Allergie Centrum Utrecht. Voor medisch-specialistische zorg is een verwijzing van uw huisarts of specialist nodig.
Bespreken van het klachtenpatroon
Tijdens het consult bespreken we onder andere:
- wanneer het eczeem is begonnen;
- welke delen van de handen of huid klachten geven;
- welke werkzaamheden u uitvoert;
- hoe vaak u haren wast, verft, blondeert of permanent;
- welke producten en handschoenen u gebruikt;
- of klachten veranderen tijdens werkdagen, weekenden en vakanties;
- of u ook neus-, oog- of luchtwegklachten heeft;
- welke behandeling u eerder heeft gebruikt;
- of u constitutioneel eczeem, hooikoorts of astma heeft;
- of eerdere allergietesten zijn uitgevoerd.
Foto’s van eerdere opvlammingen kunnen helpen, vooral als de huid tijdens het consult rustiger is.
Plakproef bij verdenking op contactallergie
Een plakproef onderzoekt vertraagde contactallergieën. Kleine hoeveelheden van geselecteerde teststoffen worden met pleisters op de rug aangebracht. De huid wordt vervolgens op meerdere momenten beoordeeld. Bij verdenking op kapperseczeem kan de basisreeks afhankelijk van de blootstelling worden aangevuld met bijvoorbeeld:
- een kappersreeks;
- een haarverfreeks;
- conserveermiddelen;
- geurstoffen;
- rubberbestanddelen;
- metalen;
- andere beroepsspecifieke stoffen.
Niet iedereen krijgt alle reeksen. De keuze hangt af van de klachten, werkzaamheden, producten, ingrediënten en eerdere testuitslagen.
Een positieve plakproef toont aan dat het afweersysteem de teststof herkent. Dit noemen we sensibilisatie. De uitslag bewijst niet automatisch dat deze stof de oorzaak van het huidige eczeem is. De reactie moet passen bij uw klachten en daadwerkelijke blootstelling.
Een negatieve plakproef sluit irritatief contacteczeem niet uit. Ook onderzoekt een plakproef geen directe allergie, galbulten of luchtwegreactie.
Uitslag en advies
Na het onderzoek wordt beoordeeld welke positieve reacties waarschijnlijk relevant zijn voor uw werk. U krijgt uitleg over:
- de gevonden allergenen;
- mogelijke bronnen in kappersproducten;
- het beperken van blootstelling;
- huidbescherming;
- geschikte alternatieven;
Als dit passend is, ontvangt u een allergiepaspoort en aanvullend productadvies. Uw verwijzer ontvangt een terugkoppeling met de uitslagen en adviezen.
