Atopisch eczeem

Wat is atopisch eczeem?

Atopisch eczeem is een chronische, niet-besmettelijke ontstekingsziekte van de huid. Het wordt ook constitutioneel eczeem of atopische dermatitis genoemd. De huid is vaak droog, gevoelig en snel geïrriteerd. Tijdens een opvlamming kunnen klachten ontstaan zoals roodheid, jeuk, schilfering, bultjes, blaasjes, korstjes of nattend eczeem. Daarna kan de huid weer rustiger worden.

“Atopisch” betekent dat iemand aanleg heeft om gevoeliger te reageren. Atopisch eczeem komt daarom vaker voor bij mensen die zelf, of in de familie, ook hooikoorts, astma of voedselallergie hebben. Toch is atopisch eczeem niet hetzelfde als allergie. De basis is vaak een kwetsbare huidbarrière en erfelijke aanleg. Allergieën kunnen het eczeem soms verergeren of onderhouden, maar zijn niet altijd de oorzaak.

De aanleg voor atopisch eczeem blijft bestaan, ook als de huid tijdelijk rustig is. Het doel van behandeling is daarom meestal niet om de aanleg weg te nemen, maar om de huid zo rustig mogelijk te houden en opvlammingen te verminderen.

Welke klachten passen bij atopisch eczeem?

Atopisch eczeem kan er per persoon anders uitzien. Sommige mensen hebben vooral droge huid en jeuk. Anderen krijgen duidelijke rode, schilferende of nattende plekken.

Veelvoorkomende klachten zijn:

• jeuk
• droge huid
• roodheid
• schilfering
• bultjes
• blaasjes
• korstjes
• kloofjes
• verdikte huid door krabben
• nattend eczeem bij een opvlamming
• slapeloosheid door jeuk
• opvlammingen en rustige periodes
• gevoelige huid
• branderig of prikkelend gevoel bij producten

Maak zo mogelijk foto’s, vooral als het eczeem wisselt of tijdens een consult rustiger is. Foto’s kunnen helpen om het klachtenpatroon beter te beoordelen.

Waar zit atopisch eczeem meestal?

Atopisch eczeem kan op veel plekken van het lichaam voorkomen. De verdeling verschilt vaak per leeftijd.

Baby’s

Bij baby’s begint eczeem vaak op jonge leeftijd. Het zit dan regelmatig op de wangen en kin. Dit wordt ook wel dauwworm genoemd. De huid kan rood, nat of korstig zijn. Soms zitten er ook plekken op de romp of aan de buitenkant van armen en benen. De luierstreek blijft vaak vrij. Baby’s kunnen veel jeuk hebben en daardoor onrustig zijn of slecht slapen.

Kinderen

Bij kinderen zit atopisch eczeem vaak in de huidplooien, zoals ellebogen, knieholtes, polsen en enkels. Ook rond de mond en ogen kan de huid droog of geïrriteerd zijn. De huid is vaak droog en schilferig. Door krabben kunnen wondjes, korstjes of verdikking van de huid ontstaan.

Lees meer over atopisch eczeem bij kinderen

Tieners en volwassenen

Bij tieners en volwassenen kan atopisch eczeem aanwezig blijven of later terugkomen. De huid is vaak droog, gevoelig en verdikt door langdurig krabben. Klachten kunnen zitten in het gezicht, de hals, nek, handen, armen, benen of op het bovenlichaam. Soms zijn ook tepels of geslachtsdelen aangedaan. Dit komt vaker voor dan mensen denken en hoeft niet beschamend te zijn.

Waardoor ontstaat atopisch eczeem?

Atopisch eczeem ontstaat meestal door een combinatie van aanleg, een kwetsbare huidbarrière, prikkels van buitenaf en soms allergie.

Kwetsbare huidbarrière

De huid kunt u vergelijken met een muur. De huidcellen zijn de bakstenen. Het “cement” ertussen houdt vocht binnen en prikkels buiten. Bij atopisch eczeem werkt dit cement minder goed. Daardoor verliest de huid sneller vocht en kunnen prikkelende stoffen makkelijker binnendringen. De huid wordt droog, gevoelig en raakt sneller ontstoken. Dit vochtverlies wordt ook wel transepidermaal waterverlies genoemd. Dat betekent dat er ongemerkt te veel water uit de huid verdampt.

Erfelijke aanleg en filaggrine

Bij sommige mensen is de huidbarrière door erfelijke aanleg kwetsbaarder. Een voorbeeld is een verandering in het filaggrine-eiwit. Filaggrine helpt normaal om de buitenste huidlaag stevig en soepel te houden. Als de huidbarrière minder goed werkt, kan eczeem makkelijker ontstaan of terugkomen. De aanleg blijft aanwezig, ook als de huid tijdelijk rustig is.

Afweersysteem en atopie

Bij atopie reageert het afweersysteem gevoeliger dan gemiddeld. Atopisch eczeem kan daarom samengaan met hooikoorts, astma of voedselallergie. Dat betekent niet dat iemand automatisch allergisch is, maar wel dat allergieën soms kunnen meespelen.

Lees meer over atopie, eczeem, astma en hooikoorts

Niet-allergische prikkels

Veel prikkels kunnen atopisch eczeem verergeren zonder dat er sprake is van allergie. Denk aan:

• water
• zeep
• schoonmaakmiddelen
• desinfectie
• ruwe kleding
• wol
• synthetische kleding
• temperatuurwisselingen
• zweten
• kou
• warmte
• stress
• krabben

Krabben beschadigt de huid verder. Daardoor ontstaat vaak een vicieuze cirkel: jeuk leidt tot krabben, krabben beschadigt de huid en daardoor ontstaat weer meer jeuk.

Allergische prikkels

Allergie kan bij sommige mensen een rol spelen. Dat kan bijvoorbeeld gaan om contactallergie voor parfumstoffen, conserveermiddelen, nikkel, cosmetica, haarproducten, zalven, crèmes, rubber, acrylaten of werkstoffen.
Ook inhalatieallergieën, zoals huisstofmijt, pollen of dieren, kunnen bij sommige mensen bijdragen aan opvlammingen. Dit speelt vooral als er ook hooikoorts, astma of duidelijke klachten bij blootstelling zijn.
Voedselallergie kan vooral bij sommige jonge kinderen met ernstig eczeem of directe klachten na voeding meespelen. Bij volwassenen is voeding zelden de hoofdverklaring voor chronisch eczeem.

Allergie kan ook later ontstaan

Ook als iemand al lang eczeem heeft, kan later alsnog een contactallergie of andere allergie ontstaan. Dit kan verklaren waarom een bekend eczeembeeld ineens verandert of waarom eczeem niet meer goed reageert op een behandeling die eerder wel hielp.

Lees meer over allergie op latere leeftijd

Infecties

Door krabben en een kwetsbare huid kunnen bacteriën of virussen makkelijker problemen geven. Bacteriën, zoals stafylokokken, kunnen eczeem verergeren. Neem contact op met uw arts bij pus, pijn, toenemende roodheid, korsten, koorts, ziek voelen of snel uitbreidende pijnlijke blaasjes. Een herpesinfectie kan bij eczeem soms ernstiger verlopen en vraagt snelle medische beoordeling.

Is atopisch eczeem altijd een allergie?

Nee. Atopisch eczeem is meestal geen “allergie voor één ding”. De basis is vaak een kwetsbare huidbarrière en erfelijke aanleg. Allergieën kunnen het eczeem soms verergeren of onderhouden, maar zijn niet altijd de oorzaak.

Allergie is waarschijnlijker bij:

• duidelijke verergering na contact met bepaalde producten
• eczeem op oogleden, gezicht, hals of handen door cosmetica, haarproducten, zalven of werkstoffen
• eczeem dat ondanks goede behandeling blijft terugkomen
• eczeem gecombineerd met hooikoorts, astma of klachten bij huisstofmijt, dieren of pollen
• directe klachten na voeding, zoals galbulten, zwelling, braken of benauwdheid
• werkgerelateerde blootstelling

Allergie is minder waarschijnlijk bij:

• eczeem zonder duidelijk patroon
• alleen droge huid en jeuk zonder specifieke trigger
• chronisch eczeem waarbij veel factoren meespelen
• voeding als enige vermoeden zonder directe reactie
• negatieve allergietesten die niet passen bij het klachtenpatroon

Een allergietest is vooral zinvol als de uitslag gevolgen heeft voor behandeling, vermijden of productkeuze.

Waarom eczeem kan blijven bestaan, ook als u een allergie vermijdt

Atopisch eczeem ontstaat meestal door een kwetsbare huidbarrière en erfelijke aanleg. Die aanleg blijft vaak aanwezig, ook als de huid tijdelijk rustig is. Daarom kan eczeem terugkomen bij prikkels zoals kou, warmte, zweten, zeep, stress, infecties of veel watercontact. Soms speelt daarnaast allergie mee. Denk aan contactallergie voor parfumstoffen, conserveermiddelen, cosmetica, zalven, crèmes, nikkel, rubber, acrylaten of werkstoffen. Ook inhalatieallergieën, zoals huisstofmijt, pollen of dieren, kunnen bij sommige patiënten bijdragen aan opvlammingen. Als een relevante allergie wordt gevonden en vermeden, kan het eczeem verbeteren. De huid kan rustiger worden, er kunnen minder opvlammingen ontstaan en behandeling kan beter aanslaan. Toch verdwijnt atopisch eczeem niet altijd volledig, omdat de onderliggende aanleg voor eczeem blijft bestaan. Dit is een belangrijk verschil: allergie kan onderdeel zijn van het eczeembeeld, maar is niet altijd de enige oorzaak.

Het kan dus voorkomen dat iemand een relevante contactallergie heeft én ondanks vermijden van die stof nog steeds eczeem houdt. Dat betekent niet dat de allergietest niet klopt, maar dat allergie maar één onderdeel is van het totale eczeembeeld.

Twijfelt u of allergie meespeelt?

Atopisch eczeem is niet altijd allergie. Maar als eczeem blijft terugkomen, verandert van patroon of samenhangt met producten, werkstoffen, huisdieren, huisstofmijt, pollen of voeding, kan allergieonderzoek soms zinvol zijn.

Wanneer is allergieonderzoek zinvol bij atopisch eczeem?

Allergieonderzoek kan zinvol zijn als:

• eczeem ondanks goede huidverzorging en behandeling blijft terugkomen
• er een duidelijke relatie is met producten, cosmetica, zalven, haarproducten, werkstoffen of sieraden
• eczeem vooral zit op oogleden, gezicht, hals, handen of plekken met productcontact
• er handeczeem of werkgerelateerd eczeem is
• er ook hooikoorts, astma of duidelijke klachten bij huisstofmijt, dieren of pollen zijn
• er directe klachten na voeding zijn
• jonge kinderen ernstig eczeem hebben en er verdenking is op voedselallergie
• uw huisarts of specialist aanvullend onderzoek zinvol vindt

Het soort onderzoek hangt af van het klachtenpatroon. Bij verdenking op contactallergie kan een plakproef zinvol zijn. Bij verdenking op een directe allergie, zoals inhalatieallergie of voedselallergie, kan een priktest of bloedonderzoek passend zijn. Niet iedere patiënt met atopisch eczeem heeft een allergietest nodig. Testen zonder passend verhaal kan juist verwarrende uitslagen geven.

Eczeem knapt niet op ondanks goed smeren

Als eczeem ondanks goede huidverzorging en correct gebruik van voorgeschreven zalven niet goed opknapt, kan het zinvol zijn om ook naar de behandeling zelf te kijken. Dit betekent niet dat u verkeerd smeert of dat corticosteroïden slecht zijn. Bij veel vormen van eczeem zijn corticosteroïdzalven  en indifferente middelen juist effectief en veilig als ze goed worden gebruikt.

Soms speelt er iets extra’s mee, zoals irritatie door de zalfbasis, een infectie die het eczeem onderhoudt, of allergisch contacteczeem voor een bestanddeel van de behandeling. Dat kan gaan om de werkzame stof, bijvoorbeeld een corticosteroïd, maar ook om hulpstoffen zoals wolalcoholen/lanoline, conserveermiddelen, propyleenglycol, vetalcoholen of emulgatoren.

Stop niet zomaar met voorgeschreven behandeling. Als dit patroon herkenbaar is, kan een plakproef zinvol zijn. Daarbij kan gericht worden gekeken naar corticosteroïden, conserveermiddelen, emollientia, zalfbasissen en eventueel uw eigen zalven of crèmes.

Lees meer over allergisch reageren op eczeembehandeling

Welke allergietest past bij atopisch eczeem?

Welke test zinvol is, hangt af van het soort klachten en het vermoeden.

Plakproef

Een plakproef wordt gebruikt bij verdenking op een contactallergie. Dit kan bijvoorbeeld gaan om allergie voor cosmetica, parfumstoffen, conserveermiddelen, nikkel, zalven, haarproducten, rubber, acrylaten of werkstoffen. Een plakproef is vooral relevant bij eczeem op handen, gezicht, oogleden, hals of op plekken waar producten of materialen de huid raken.

Lees meer over de plakproef

Priktest

Een priktest kan worden gebruikt bij verdenking op een directe allergie. Denk aan inhalatieallergieën zoals huisstofmijt, pollen of dieren, of in sommige gevallen voedselallergie. Een priktest is vooral zinvol als het klachtenpatroon daarbij past, bijvoorbeeld bij hooikoorts, astma, klachten bij dieren of directe klachten na voeding.

Lees meer over de priktest

Hoe onderzoekt Allergie Centra Nederland eczeem waarbij allergie mogelijk meespeelt?

Bij Allergie Centra Nederland kijken we niet alleen naar de huid, maar naar het hele klachtenpatroon.

Stap 1: consult

Tijdens het consult bespreken we onder andere:

• wanneer het eczeem begon
• leeftijd van ontstaan
• plekken op het lichaam
• jeuk, opvlammingen en slaapproblemen
• huidverzorging
• medicinale zalven
• cosmetica, haarproducten, zalven en crèmes
• werk en hobby’s
• huisdieren, huisstofmijt en pollen
• voeding en directe reacties
• atopie in voorgeschiedenis of familie
• eerdere onderzoeken en behandelingen
• foto’s van opvlammingen

Stap 2: patroon en blootstelling beoordelen

We beoordelen of het patroon past bij atopisch eczeem, contactallergie, irritatie, inhalatieallergie, voedselallergie of een combinatie daarvan. Daarbij kijken we ook naar producten, werkstoffen, cosmetica, zalven, crèmes, handschoenen, metalen, haarproducten en andere mogelijke blootstellingen.

Stap 3: passend onderzoek

Bij verdenking op contactallergie kunnen we plakproeven uitvoeren met de routinereeks en, als dat nodig is, aanvullende reeksen. Denk aan reeksen voor cosmetica, parfumstoffen, conserveermiddelen, rubber, acrylaten, emolientia, metalen, haarproducten of beroepsspecifieke stoffen. Bij verdenking op inhalatie- of voedselallergie kan een priktest of bloedonderzoek passend zijn.

Onze arts heeft naast dermatologische expertise ook een achtergrond als chemicus. Dat helpt bij het beoordelen van ingrediënten, productgroepen en blootstellingen.

Stap 4: uitleg en relevantie

Een positieve test is pas belangrijk als de uitslag past bij uw klachten en blootstelling. Daarom bespreken we niet alleen wat positief is, maar ook of die stof waarschijnlijk relevant is voor uw eczeem.

Stap 5: productadvies en allergiepaspoort

Bij een relevante allergie krijgt u duidelijke uitleg. Indien passend krijgt u een allergiepaspoort. Een huidtherapeut kan aanvullend productadvies geven, bijvoorbeeld over huidverzorging, cosmetica of alternatieve producten.

Stap 6: terugkoppeling naar verwijzer

De verwijzer ontvangt altijd een terugkoppeling met de uitslagen, beoordeling en adviezen.

Wat helpt bij atopisch eczeem?

De behandeling van atopisch eczeem is gericht op het herstellen van de huidbarrière, verminderen van jeuk en remmen van ontsteking. De juiste behandeling hangt af van de ernst, leeftijd, plekken op het lichaam en eventuele bijkomende factoren.

Dagelijkse huidverzorging

De basis is goede huidverzorging. Belangrijke adviezen zijn:

• smeer dagelijks met een basiszalf of vette crème
• blijf smeren als de huid rustig is
• douche kort en lauwwarm
• beperk zeep en schuimende doucheproducten
• gebruik bij voorkeur ongeparfumeerde producten
• dep de huid droog in plaats van hard te wrijven
• smeer na het douchen om vochtverlies te beperken

Prikkels verminderen

Probeer prikkels die uw huid duidelijk verergeren zoveel mogelijk te beperken. Denk aan:

• krabben verminderen
• nagels kort houden
• katoenen kleding of zachte stoffen dragen
• wol of synthetische kleding vermijden als dit irriteert
• temperatuurwisselingen en zweten beperken waar mogelijk
• handschoenen gebruiken bij schoonmaak of nat werk
• stress en slaap serieus nemen

Medicinale behandeling

Bij opvlammingen is naast huidverzorging vaak een medicinale zalf nodig om de ontsteking te remmen.

Corticosteroïden, ook wel hormoonzalven genoemd, kunnen roodheid, jeuk en ontsteking verminderen. Veel mensen zijn hier huiverig voor, maar bij juist gebruik volgens voorschrift is angst meestal niet nodig. Te weinig behandelen kan juist leiden tot meer krabben, ontsteking en beschadiging van de huid. Calcineurineremmers, zoals tacrolimus of pimecrolimus, kunnen soms worden gebruikt op gevoelige plekken zoals gezicht of hals, of voor onderhoudsbehandeling. Gebruik medicinale zalven altijd volgens voorschrift van uw arts.

Voeding

Meestal is een dieet niet nodig bij atopisch eczeem. Vermijd voeding alleen als er sprake is van een bewezen voedselallergie of als uw arts dit adviseert. Ga niet zelf streng diëten, zeker niet bij kinderen. Onnodige diëten kunnen belastend zijn en tekorten veroorzaken.

Wanneer moet u contact opnemen met uw arts?

Neem contact op met uw huisarts of specialist als:

• eczeem niet verbetert ondanks goed smeren en behandeling
• het eczeem snel verslechtert
• er pus, pijn, korsten of tekenen van infectie zijn
• u koorts heeft of zich ziek voelt
• er snel uitbreidende blaasjes of pijnlijke huidafwijkingen ontstaan
• jeuk slapen of functioneren moeilijk maakt
• u vermoedt dat producten, werkstoffen of andere prikkels de klachten verergeren

Medisch gecontroleerd

Deze pagina is geschreven door Jamy van den Brink, huidtherapeut en medisch gecontroleerd door Folkert Blok, dermatoloog bij Allergie Centra Nederland.

Laatst bijgewerkt: 20 mei 2026

Deze informatie is bedoeld als algemene uitleg en vervangt geen persoonlijk medisch advies. Bij snelle verslechtering, tekenen van infectie, koorts, ernstige pijn, uitgebreide blaasjes of twijfel over behandeling moet u contact opnemen met uw huisarts of specialist.