Nikkelallergie

Wat is een nikkelallergie?

Nikkelallergie is een allergische contactreactie van het vertraagde type, ook wel een type IV-allergie genoemd. De reactie wordt veroorzaakt door nikkelionen die uit een metalen voorwerp vrijkomen en de huid binnendringen.
Voordat klachten kunnen ontstaan, moet het afweersysteem eerst gevoelig zijn geworden voor nikkel. Dit heet sensibilisatie. Daarna kan nieuw huidcontact met voldoende vrijgekomen nikkel een ontstekingsreactie in de huid veroorzaken.
Een voorwerp dat nikkel bevat, veroorzaakt niet automatisch klachten. Het gaat vooral om de hoeveelheid nikkel die uit het materiaal vrijkomt. Ook de duur van het huidcontact, transpiratie, wrijving, slijtage, corrosie en de conditie van de huid zijn van invloed.
Een eenmaal ontstane nikkelallergie blijft meestal langdurig en vaak levenslang aantoonbaar. Dat betekent niet dat u voortdurend eczeem houdt. Door relevante blootstelling te verminderen en het eczeem goed te behandelen, kan de huid volledig tot rust komen.

Lees meer over het ontstaan van een vertraagde contactallergie.

Welke klachten passen bij een nikkelallergie?

Nikkelallergie geeft meestal jeukend eczeem op de plaats waar de huid contact heeft met een nikkelafgevend voorwerp. Mogelijke klachten zijn:

• jeuk;
• roodheid;
• een donkerdere, paarsige of minder opvallende verkleuring bij een donkere huid;
• bultjes of kleine blaasjes;
• zwelling;
• nattend eczeem;
• korstjes;
• schilfering;
• een droge of verdikte huid;
• pijnlijke kloofjes;
• een branderig of pijnlijk gevoel.

De klachten ontstaan doorgaans enkele uren tot dagen na relevante blootstelling. Daardoor is de relatie met een sieraad, kledingonderdeel of gebruiksvoorwerp niet altijd meteen duidelijk.

Herkenbare plekken op het lichaam

De plaats en vorm van het eczeem kunnen aanwijzingen geven:

• oorlellen door oorbellen of piercings;
• hals of decolleté door een ketting of sluiting;
• pols door een horloge, horlogekast of gesp;
• vingers door ringen;
• onderbuik of navel door een metalen broeksknoop;
• huid onder een riemgesp, ritssluiting of bh-sluiting;
• handen door relevante blootstelling tijdens werk of hobby;
• oogleden of gezicht door directe aanraking of overdracht via de handen.

Eczeem op de handen wordt niet automatisch door nikkel veroorzaakt. Bij aanhoudend handeczeem spelen vaak meerdere factoren mee.

Acuut en chronisch contacteczeem

Bij een acute reactie kan de huid jeuken, gezwollen zijn en kleine blaasjes of nattende plekken vertonen. Bij langdurige of herhaalde blootstelling wordt de huid vaker droog, schilferend, verdikt en gebarsten. Na genezing kan tijdelijk een lichtere of donkerdere verkleuring achterblijven.

Nikkelallergie, irritatie of een andere oorzaak?

Eczeem onder een horloge, ring of sieraad bewijst niet dat u allergisch bent voor nikkel. Een vergelijkbare huidreactie kan ontstaan door:

• zweet en warmte;
• wrijving of druk;
• afsluiting van de huid;
• zeep- of vochtresten onder een ring;
• leer of lijm in een horlogeband;
• rubberhulpstoffen;
• een coating of ander metaal;
• atopisch eczeem;
• irritatief contacteczeem;
• een bacteriële infectie of schimmelinfectie.

Bij irritatief eczeem wordt de huidbarrière rechtstreeks beschadigd. Bij nikkelallergie reageert het afweersysteem op vrijgekomen nikkelionen. Beide vormen kunnen tegelijkertijd aanwezig zijn. Een al geïrriteerde huid kan bovendien sterker reageren op blootstelling.

Welke voorwerpen kunnen nikkel afgeven?

Nikkel kan onderdeel zijn van verschillende metalen en legeringen. Of een product daadwerkelijk klachten geeft, hangt af van de nikkelafgifte en de manier waarop het wordt gebruikt.

Sieraden, piercings en horloges

Mogelijke bronnen zijn:

• oorbellen en piercingstaafjes;
• kettingen en sluitingen;
• armbanden;
• ringen;
• horlogekasten;
• horlogebandjes en gespen;
• metalen brillen of brilonderdelen.

Controleer bij sieraden alle onderdelen. Een product kan bijvoorbeeld een goed verdragen hanger hebben, terwijl het sluitinkje of het staafje wel nikkel afgeeft.

Kleding, elektronica en dagelijkse voorwerpen

Ook metalen kledingonderdelen en gebruiksvoorwerpen kunnen relevant zijn:

• broeksknopen en drukknopen;
• ritssluitingen;
• riemgespen;
• bh-sluitingen en metalen beugels;
• schoengespen;
• haarspelden en andere haaraccessoires;
• metalen onderdelen van telefoons, tablets of laptops;
• sleutels en munten bij frequent of langdurig contact;
• metalen keukengerei, bestek en pannengrepen bij frequent of langdurig contact;
• hobby- en handwerkmaterialen;
• gereedschappen.

Kortdurend contact met een droog, hard metalen voorwerp veroorzaakt meestal minder snel klachten dan langdurig contact met een bezwete of beschadigde huid.

Blootstelling op het werk

Nikkel kan beroepsmatig relevant zijn bij contact met nikkelhoudende grondstoffen, galvaniseeroplossingen, metaalbewerkingsvloeistoffen of metalen onderdelen die nikkel afgeven.

Bij werkgerelateerd handeczeem moet ook worden gekeken naar nat werk, reinigingsmiddelen, handschoenen, rubberhulpstoffen, andere metalen en irritatieve huidbelasting. Het vasthouden van een metalen instrument betekent niet automatisch dat nikkel de oorzaak is.

Lees meer over allergie door blootstelling op het werk en contactallergie voor metalen.

Waarom geeft het ene metalen voorwerp wel klachten en het andere niet?

Voor nikkelallergie is niet alleen van belang óf nikkel in het materiaal zit, maar vooral hoeveel nikkel uit het oppervlak vrijkomt. De afgifte kan toenemen door:

• langdurig huidcontact;
• transpiratie;
• wrijving;
• beschadiging of slijtage van een coating;
• corrosie;
• contact met een beschadigde of ontstoken huid.

Roestvrij staal kan bijvoorbeeld nikkel bevatten, maar geeft onder normale omstandigheden vaak weinig nikkel af. Een versleten of minder stabiele legering kan meer afgeven.

Binnen de Europese REACH-regelgeving gelden grenzen voor nikkelafgifte. Voor onderdelen die in een piercing worden ingebracht geldt een grens van 0,2 microgram per cm² per week. Voor onder andere sieraden, horloges en metalen kledingonderdelen die bedoeld zijn voor direct en langdurig huidcontact geldt 0,5 microgram per cm² per week.

Deze regels verkleinen het risico op sensibilisatie en eczeem, maar geven geen absolute garantie dat ieder product door iedere persoon met nikkelallergie wordt verdragen.

Hoe wordt een nikkelallergie vastgesteld?

De diagnose wordt niet alleen gebaseerd op de uitslag van een test. Eerst wordt beoordeeld of het klachtenpatroon en de blootstelling bij nikkelallergie passen.

Klachten en blootstelling beoordelen

De arts kijkt onder andere naar:

• de plaats en vorm van het eczeem;
• het moment waarop klachten ontstaan;
• sieraden, kleding en gebruiksvoorwerpen;
• beroep en hobby’s;
• huidverzorgingsproducten;
• bestaande huidproblemen;
• eerdere plakproefuitslagen;
• verbetering na vermijden;
• mogelijke blootstelling aan andere contactallergenen.

Foto’s van de huid tijdens een actieve reactie en informatie over verdachte materialen kunnen hierbij helpen.

Plakproef met nikkel

De plakproef is de aangewezen test bij verdenking op nikkelallergie. Nikkel wordt hierbij doorgaans getest in de vorm van nikkelsulfaat.

Tijdens het onderzoek worden kleine hoeveelheden teststoffen met pleisters op de rug aangebracht. De pleisters blijven twee dagen zitten. Tijdens het tweede bezoek worden ze verwijderd en worden de testplaatsen gemarkeerd. Bij het volgende bezoek worden de huidreacties beoordeeld en met u besproken.

Een plakproef onderzoekt een vertraagde type IV-contactallergie. Een huidpriktest of specifiek IgE-bloedonderzoek is niet de aangewezen test voor gewone nikkelcontactallergie.

Probeer een mogelijke nikkelallergie niet zelf vast te stellen door bewust een verdacht sieraad te dragen of metaal op de huid te plakken. Dit is minder betrouwbaar dan een gestandaardiseerde plakproef en kan het eczeem verergeren.

Wat betekent een positieve uitslag?

Een positieve plaktest betekent dat uw afweersysteem voor nikkel is gesensibiliseerd. De uitslag bewijst niet automatisch dat nikkel uw huidige eczeem veroorzaakt.

De reactie is vooral relevant wanneer:

• de plaats van het eczeem bij de blootstelling past;
• er daadwerkelijk contact met een nikkelafgevend voorwerp is;
• het tijdsverloop overeenkomt;
• de klachten verminderen na gerichte vermijding.

Sommige mensen reageren positief op nikkel tijdens een plakproef zonder dat nikkel een belangrijke rol speelt bij hun actuele klachten.

Kunnen metalen voorwerpen op nikkel worden getest?

Met een dimethylglyoxime- of DMG-test kan worden onderzocht of een metalen voorwerp op het testmoment een relevante hoeveelheid nikkel afgeeft. Dit is een materiaaltest en geen allergietest.
Een positieve materiaaltest kan helpen om een mogelijke blootstellingsbron te herkennen. Een negatieve test sluit beperkte nikkelafgifte niet volledig uit en is geen absolute veiligheidsgarantie.

Wat kunt u doen bij een nikkelallergie?

De belangrijkste maatregel is het verminderen of vermijden van contact met voorwerpen die bij u daadwerkelijk klachten veroorzaken of relevante hoeveelheden nikkel afgeven.

Praktische mogelijkheden zijn:

• vervang het betreffende sieraad of gebruiksvoorwerp;
• kies kleding met kunststof of duurzaam afgeschermde onderdelen;
• voorkom langdurig contact tussen metaal en een bezwete huid;
• bescherm de huid bij relevante beroepsmatige blootstelling;
• beoordeel ook wrijving, vocht, reinigingsmiddelen en handschoenen;
• gebruik waar mogelijk een duurzame fysieke barrière.

Transparante nagellak vormt hooguit een tijdelijke laag. De lak kan slijten of afbladderen, waarna opnieuw huidcontact met het metaal ontstaat. Vervanging of duurzame afscherming heeft daarom de voorkeur.

Het eczeem behandelen

Een vette crème of zalf kan helpen om de huidbarrière te herstellen. Bij actief eczeem kan behandeling met een corticosteroïdcrème, calcineurineremmer of andere medicatie nodig zijn. Gebruik deze middelen volgens het advies van uw arts.
Antihistaminica veranderen de vertraagde type IV-allergie niet en behandelen de ontsteking van allergisch contacteczeem niet. Voor nikkelallergie bestaat geen desensibilisatiebehandeling.

Materialen en sieraden kiezen

De termen ‘nikkelvrij’ en ‘hypoallergeen’ zijn geen absolute medische garantie. Let op de betrouwbare materiaalspecificatie, kwaliteit, coating en samenstelling van alle onderdelen.

Belangrijke aandachtspunten:

• roestvrij en chirurgisch staal kunnen nikkel bevatten, maar geven vaak weinig nikkel af;
• de samenstelling van gouden en zilveren legeringen verschilt per product;
• witgoud kan afhankelijk van de legering nikkel bevatten;
• titanium en niobium worden vaak goed verdragen, maar de kwaliteit en volledige samenstelling van het product blijven belangrijk;
• kunststof, glas, keramiek of hout kunnen bruikbare alternatieven zijn wanneer er geen verborgen metalen onderdelen aanwezig zijn.

Er bestaat geen metaal dat voor iedere persoon en in ieder product gegarandeerd klachtenvrij is.

Moet u bij nikkelallergie anders eten?

Een gewone nikkelcontactallergie is geen voedselallergie. Nikkel komt van nature in kleine hoeveelheden voor in veel voedingsmiddelen. De meeste mensen met nikkelallergie hoeven hun voeding niet aan te passen.
Een positieve plaktest is op zichzelf geen reden om noten, peulvruchten, volkorenproducten, chocolade of andere gezonde voedingsmiddelen te vermijden. Slechts een kleine, geselecteerde groep patiënten kan baat hebben bij een tijdelijk en medisch begeleid nikkelbeperkt dieet.
Dit kan worden overwogen bij een passende verdenking op systemische contactdermatitis, bijvoorbeeld bij wijdverspreid of blaasjesvormend eczeem waarbij andere oorzaken zijn onderzocht. Buikklachten alleen bewijzen geen systemische nikkelallergie.
Start niet zelfstandig met een restrictief dieet. Bespreek eerst met een arts en zo nodig een diëtist of dit medisch zinvol is. Lees meer over systemische contactdermatitis door nikkel.

Nikkelallergie en implantaten, beugels of tandheelkundige materialen

Een positieve huidplaktest voor nikkel betekent niet automatisch dat u klachten krijgt door een implantaat, prothese, beugel of tandheelkundig materiaal. Blootstelling via de huid en blootstelling in het lichaam zijn niet rechtstreeks met elkaar te vergelijken.

Klachten rond een implantaat of tandheelkundig materiaal kunnen veel andere oorzaken hebben, zoals infectie, mechanische belasting, loslating of een reactie op een ander bestanddeel. Een implantaat mag daarom niet alleen op basis van een positieve plaktest worden verwijderd of vervangen.

Bespreek klachten met de behandelend specialist, tandarts, orthodontist of implantoloog. De materiaalsamenstelling, het klachtenpatroon, alternatieve oorzaken en de klinische relevantie van eventuele testuitslagen moeten gezamenlijk worden beoordeeld. Routinematig testen van iedereen vóór een ingreep is niet nodig.

Nikkelallergie laten onderzoeken bij Allergie Centra Nederland

Allergie Centra Nederland is gespecialiseerd in contactallergie en uitgebreide plakproeven. De testkeuze wordt afgestemd op uw klachten, beroep, hobby’s, producten en materialen.
Onze dermatoloog is tevens chemicus. Daardoor kunnen ook materiaalsamenstellingen, ingrediënten en mogelijke blootstellingsbronnen inhoudelijk worden beoordeeld. Wanneer dat medisch zinvol is, kunnen naast de routinereeks aanvullende testreeksen worden geselecteerd.

Na het onderzoek:

• worden positieve reacties op klinische relevantie beoordeeld;
• ontvangt u gericht vermijdingsadvies;
• krijgt u waar passend een allergiepaspoort;
• kan een huidtherapeut meedenken over producten en alternatieven;
• ontvangt uw verwijzer een terugkoppeling.

U kunt terecht bij Allergie Centra Nederland Amsterdam en bij Allergie Centra Nederland Utrecht. Voor medisch-specialistische zorg is een verwijzing van uw huisarts of specialist nodig.

Artikel geschreven door:
Jamy van den Brink, huidtherapeut

Medisch gecontroleerd door:
Folkert Blok, dermatoloog en chemicus

Laatste inhoudelijke update:
22 juli 2026