Begint uw huid meer te jeuken zodra de verwarming aangaat? Of merkt u dat uw eczeem iedere winter terugkomt, terwijl u in de zomer nauwelijks klachten heeft? Dat is niet zo vreemd. Koude buitenlucht en verwarming binnenshuis kunnen ervoor zorgen dat de huid sneller uitdroogt. Vooral mensen met atopisch eczeem of een kwetsbare huid kunnen daar last van krijgen.
Soms ontstaat zelfs een specifieke vorm van eczeem die vooral in de winter voorkomt: asteatotisch eczeem. Maar waarom reageert de huid zo sterk op de verandering van het seizoen? En helpt een luchtbevochtiger eigenlijk wel? We leggen uit wat er volgens wetenschappelijk onderzoek gebeurt en wat u zelf kunt doen.
Waarom wordt uw huid droger zodra de verwarming aangaat?
Wanneer het buiten kouder wordt, zetten we de verwarming hoger. Dat voelt comfortabel, maar verandert ook het binnenklimaat.
Koude buitenlucht bevat doorgaans minder waterdamp dan warme lucht. Wanneer deze koude lucht binnenshuis wordt opgewarmd, daalt de relatieve luchtvochtigheid als er geen extra vocht wordt toegevoegd. De lucht kan daardoor erg droog worden.
Voor uw huid kan dat gevolgen hebben. De buitenste huidlaag heeft voldoende vocht nodig om soepel te blijven. Bij een lage luchtvochtigheid kan deze laag minder goed gehydrateerd blijven, waardoor de huid ruwer, droger en gevoeliger wordt.
Wetenschappelijk onderzoek laat zien dat koude en droge omstandigheden de beschermende werking van de huid kunnen verminderen. Hierdoor kan de huid sterker reageren op prikkels zoals zeep, wrijving en andere irriterende stoffen. Vooral bij mensen die al eczeem hebben, kunnen deze omstandigheden bestaande klachten verergeren (Engebretsen et al., 2016).
De verwarming veroorzaakt dus niet automatisch eczeem. Het is vooral de verandering in temperatuur en luchtvochtigheid die een kwetsbare huid uit balans kan brengen.
Waarom reageren mensen met atopisch eczeem sterker op droge lucht?
Niet iedereen krijgt eczeem wanneer de lucht droger wordt. Dat heeft onder andere te maken met de conditie van de huidbarrière.
Bij mensen met atopisch eczeem, ook wel constitutioneel eczeem genoemd, is deze beschermlaag vaak van nature kwetsbaarder. De huid kan minder goed vocht vasthouden en reageert sneller op invloeden van buitenaf.
Daarbij spelen zowel erfelijke aanleg als ontstekingsprocessen in de huid een rol. Bij sommige mensen functioneert bijvoorbeeld het huideiwit filaggrine minder goed. Dit eiwit is belangrijk voor een sterke en goed gehydrateerde huid.
Wanneer daar in de winter droge lucht, warme kleding, transpiratie of veelvuldig douchen bijkomen, kan het eczeem sneller opvlammen.
De huid wordt droger, begint te jeuken en door het krabben raakt de huid nog verder beschadigd. Zo kan een vicieuze cirkel ontstaan van jeuk, krabben en ontsteking.
Wilt u meer weten over de erfelijke aanleg achter eczeem? Lees dan ook ons artikel Eczeem, astma of hooikoorts: dit erfelijke patroon heet atopie.
Ook de hoeveelheid water die ongemerkt via de huid verdampt, speelt een rol bij de huidbarrière. Dit wordt transepidermaal waterverlies (TEWL) genoemd. Hoe dat precies werkt, leest u in ons aparte artikel TEWL bij eczeem: waarom de huid te veel water verliest.
Asteatotisch eczeem: wanneer een droge huid verandert in wintereczeem
Een vorm van eczeem die sterk samenhangt met een droge huid is asteatotisch eczeem, ook wel eczema craquelé genoemd.
Deze vorm komt vooral voor tijdens de koudere maanden en wordt daarom ook wel wintereczeem genoemd.
Bij asteatotisch eczeem is de huid zo droog geworden dat er kleine, oppervlakkige barstjes in ontstaan. Hierdoor kan een opvallend patroon zichtbaar worden dat lijkt op gebarsten aarde of opgedroogde modder.
Hoe herkent u asteatotisch eczeem?
Veelvoorkomende kenmerken zijn:
- Een zeer droge, ruwe of schilferende huid.
- Kleine, soms roodachtige barstjes die een netwerk vormen.
- Jeuk, een trekkerig gevoel of een branderig gevoel.
- Rode, ontstoken plekken bij ernstigere klachten.
- Klachten die vooral op de onderbenen voorkomen, maar ook op de armen of romp kunnen ontstaan.
Asteatotisch eczeem komt relatief vaak voor bij oudere mensen. Naarmate we ouder worden, verandert de samenstelling van de huid en neemt het vermogen om vocht vast te houden vaak af.
Maar ook jongere mensen kunnen deze vorm van eczeem ontwikkelen, vooral wanneer de huid langdurig wordt blootgesteld aan droge lucht en veelvuldig wassen.
Onderzoek naar de samenstelling van de huid heeft laten zien dat bij een sterk droge huid en asteatotisch eczeem veranderingen kunnen optreden in de hoeveelheid huidvetten, waaronder ceramiden. Deze vetten zijn belangrijk om de huid soepel en beschermd te houden (Akimoto et al., 1993).
Is asteatotisch eczeem hetzelfde als atopisch eczeem?
Nee. Hoewel beide vormen gepaard kunnen gaan met een droge, jeukende huid, is er een verschil.
Bij atopisch eczeem spelen een aangeboren aanleg, een kwetsbare huidbarrière en ontstekingsreacties van het afweersysteem een belangrijke rol. De aandoening heeft vaak een langdurig en terugkerend verloop.
Bij asteatotisch eczeem staat vooral de sterk uitgedroogde huid centraal. De karakteristieke barstjes ontstaan doordat de buitenste huidlaag onvoldoende soepel blijft.
Beide vormen kunnen in de winter verergeren. Ze kunnen bovendien naast elkaar voorkomen.
Helpt een luchtbevochtiger tegen eczeem?
Een luchtbevochtiger lijkt een logische oplossing wanneer droge binnenlucht uw huidklachten verergert. Toch is het wetenschappelijke bewijs hiervoor minder overtuigend dan u misschien zou verwachten.
In een Cochrane-review uit 2021 werd onderzocht of het bevochtigen van binnenlucht helpt tegen droogheidsklachten, waaronder een droge huid.
De onderzoekers vonden onvoldoende betrouwbaar bewijs dat luchtbevochtiging deze klachten duidelijk vermindert. Bovendien waren de onderzoeken voornamelijk uitgevoerd op werkplekken en scholen en niet specifiek bij mensen met eczeem.
Een luchtbevochtiger kan dus helpen om erg droge binnenlucht minder droog te maken, maar is geen bewezen behandeling voor eczeem.
Wat is een goede luchtvochtigheid in huis?
Een relatieve luchtvochtigheid van ongeveer 30 tot 50% wordt veelal als een geschikte bandbreedte voor woningen beschouwd. Bij erg droge winterlucht kan ongeveer 40 tot 50% een praktisch uitgangspunt zijn.
Dit is echter geen wetenschappelijk vastgestelde ideale luchtvochtigheid voor iedere eczeemhuid.
Een te hoge luchtvochtigheid is ook niet wenselijk. Vochtige omstandigheden kunnen de groei van schimmels en huisstofmijten bevorderen, wat vooral ongunstig kan zijn voor mensen met luchtwegallergieën.
Een eenvoudige hygrometer kan helpen om de luchtvochtigheid in huis te meten. Zo voorkomt u dat u onnodig gaat bevochtigen.
Gebruikt u een luchtbevochtiger? Ververs dan regelmatig het water en reinig het apparaat volgens de gebruiksaanwijzing. In slecht onderhouden apparaten kunnen micro-organismen groeien.
Wat kunt u doen om wintereczeem te voorkomen?
Gelukkig zijn er verschillende manieren om uw huid tijdens het stookseizoen te beschermen. Daarbij is een goede verzorging van de huid belangrijker dan alleen het aanpassen van de luchtvochtigheid.
1. Begin op tijd met een vette crème of zalf
Wacht niet tot uw huid begint te barsten. Zodra het kouder wordt, kan het verstandig zijn om uw huid consequenter in te smeren.
Gebruik bij voorkeur een ongeparfumeerde basiscrème of zalf die voldoende vet is voor uw huid. Bij een zeer droge huid kan een vettere zalf prettiger en effectiever zijn dan een lichte lotion.
2. Douche niet te heet en niet te lang
Een warme douche kan heerlijk zijn tijdens koude dagen, maar erg heet water en langdurig douchen kunnen een droge huid verder belasten.
Douche daarom bij voorkeur kort en lauw. Beperk het gebruik van zeep en kies voor milde, ongeparfumeerde reinigingsproducten.
Smeer uw huid na het afdrogen in met een geschikte basiscrème of zalf.
3. Voorkom een te warme slaapkamer
Een erg warme slaapkamer kan transpiratie en jeuk versterken. Probeer daarom een comfortabele, niet onnodig hoge temperatuur aan te houden.
Ook kleding kan een rol spelen. Wol en ruwe materialen kunnen bij een gevoelige huid jeuk of irritatie veroorzaken, zonder dat er sprake hoeft te zijn van een allergie.
4. Blijf voldoende ventileren
Ook in de winter is ventilatie belangrijk. Zorg voor voldoende luchtverversing en voorkom condensatie en vochtproblemen.
Meet eventueel de luchtvochtigheid als u vermoedt dat uw woning erg droog is.
5. Behandel actief eczeem op tijd
Wanneer de huid rood, ontstoken en sterk jeukend is, is alleen een basiscrème soms onvoldoende.
Uw huisarts kan beoordelen of tijdelijk een ontstekingsremmende crème of zalf, zoals een lokaal corticosteroïd, nodig is. Blijf voorgeschreven medicatie volgens het behandeladvies gebruiken.
Is het wel wintereczeem, of speelt er een contactallergie?
Niet ieder eczeem dat in de winter verergert, wordt uitsluitend veroorzaakt door droge lucht.
Een beschadigde huid reageert sneller op irriterende stoffen. Denk bijvoorbeeld aan zeep, schoonmaakmiddelen of veelvuldig handen wassen.
Daarnaast kan een allergisch contacteczeem meespelen. Hierbij reageert het afweersysteem op een specifieke stof die met de huid in aanraking komt, bijvoorbeeld een geurstof, conserveermiddel of ingrediënt van een verzorgingsproduct.
Dit kan vooral relevant zijn wanneer:
- Het eczeem steeds op dezelfde plaats terugkomt.
- U klachten krijgt na het gebruik van bepaalde huidverzorgingsproducten.
- Uw eczeem ondanks een passende behandeling blijft bestaan.
- U vooral last heeft van eczeem op de handen, oogleden, hals of in het gezicht.
- Uw klachten duidelijk samenhangen met stoffen waarmee u op het werk in aanraking komt.
Een contactallergie wordt doorgaans onderzocht met een plakproef. Daarmee kan worden nagegaan of de huid vertraagd reageert op bepaalde contactallergenen.
Bij Allergie Centra Nederland beoordelen we op basis van uw klachten en huidbeeld of aanvullend allergieonderzoek zinvol is. Een verwijzing van uw huisarts of specialist is hiervoor noodzakelijk.
Veelgestelde vragen over eczeem en verwarming
Kan ik allergisch zijn voor de verwarming?
Een gewone radiator is doorgaans geen allergeen. De droge lucht en temperatuurveranderingen kunnen de huid wel irriteren of bestaand eczeem verergeren. Soms spelen andere factoren in huis een rol, maar dat betekent niet automatisch dat er sprake is van een allergie.
Waarom jeukt mijn huid vooral ’s avonds in bed?
Warmte, transpiratie, wrijving door beddengoed en een droge huid kunnen jeuk versterken. Ook kan jeuk ’s avonds meer opvallen doordat er minder afleiding is. Bij aanhoudende nachtelijke jeuk is het belangrijk om de oorzaak te laten beoordelen.
Kan wintereczeem vanzelf verdwijnen?
Milde klachten door een droge huid kunnen verbeteren wanneer het binnenklimaat verandert en de huid goed wordt verzorgd. Bij asteatotisch eczeem met duidelijke roodheid, ontsteking of kloofjes kan aanvullende behandeling nodig zijn.
Helpt een bakje water aan de verwarming?
Een bakje water kan door verdamping wat vocht aan de lucht toevoegen. Het effect op de luchtvochtigheid in een hele kamer is meestal beperkt en het is niet bewezen dat hierdoor eczeem verbetert. Een hygrometer geeft meer inzicht in de daadwerkelijke luchtvochtigheid.
Wanneer moet ik met wintereczeem naar de huisarts?
Neem contact op met uw huisarts wanneer het eczeem blijft terugkomen, ernstig jeukt, uw slaap verstoort of onvoldoende verbetert met goede huidverzorging. Bij pijnlijke, warme, snel uitbreidende plekken, pus, gele korsten of koorts moet u eerder contact opnemen, omdat dit op een infectie kan wijzen.
Conclusie: de verwarming is niet altijd de boosdoener
Dat eczeem in de winter erger wordt, is niet zomaar toeval. Koude buitenlucht, een lage luchtvochtigheid binnenshuis en een kwetsbare huidbarrière kunnen samen bijdragen aan meer droogte, jeuk en huidontsteking.
Vooral mensen met atopisch eczeem zijn hier gevoelig voor. Ook asteatotisch eczeem, waarbij karakteristieke barstjes ontstaan in een zeer droge huid, komt juist tijdens de koudere maanden vaker voor.
De belangrijkste aanpak is niet om uw woning zo vochtig mogelijk te maken, maar om uw huid goed te beschermen en actief eczeem tijdig te behandelen.
Blijven uw klachten ondanks deze maatregelen bestaan? Dan kan het verstandig zijn om te laten beoordelen of er naast winterse huiddroogte nog een andere oorzaak meespeelt, zoals contactallergie.
Bij Allergie Centra Nederland kunt u met een verwijzing van uw huisarts of specialist terecht voor gericht allergologisch onderzoek in Amsterdam of Utrecht.
Wetenschappelijke bronnen
- Akimoto, K., et al. (1993). Quantitative analysis of stratum corneum lipids in xerosis and asteatotic eczema. Journal of Investigative Dermatology. PubMed.
- Bouwstra, J. A., Groenink, H. W. W., Kempenaar, J. A., Romeijn, S. G., & Ponec, M. (2008). Water distribution and natural moisturizer factor content in human skin equivalents are regulated by environmental relative humidity. Journal of Investigative Dermatology, 128(2), 378–388. https://doi.org/10.1038/sj.jid.5700994.
- Byber, K., et al. (2021). Humidification of indoor air for preventing or reducing dryness symptoms or upper respiratory infections in educational settings and at the workplace. Cochrane Database of Systematic Reviews, 12, CD012219. https://doi.org/10.1002/14651858.CD012219.pub2.
- Engebretsen, K. A., Johansen, J. D., Kezic, S., Linneberg, A., & Thyssen, J. P. (2016). The effect of environmental humidity and temperature on skin barrier function and dermatitis. Journal of the European Academy of Dermatology and Venereology, 30(2), 223–249. https://doi.org/10.1111/jdv.13301.
- Goad, N., & Gawkrodger, D. J. (2016). Ambient humidity and the skin: The impact of air humidity in healthy and diseased states. Journal of the European Academy of Dermatology and Venereology, 30(8), 1285–1294. https://doi.org/10.1111/jdv.13707.
- Kimura, N., et al. (2013). Prevalence of asteatosis and asteatotic eczema among elderly residents in facilities covered by long-term care insurance. The Journal of Dermatology, 40(9), 770–771. https://doi.org/10.1111/1346-8138.12217.
- Nederlands Huisartsen Genootschap. (z.d.). NHG-Standaard Eczeem. https://richtlijnen.nhg.org/standaarden/eczeem.
- United States Environmental Protection Agency. (2026). Biological contaminants and indoor air quality. EPA.
Deze blog is bedoeld als algemene medische voorlichting en vervangt geen persoonlijk medisch advies.
