Photophytische dermatitis, wat is het het precies? Photophytische dermatitis is een huidaandoening die ontstaat wanneer de huid in contact komt met een plantenstof die de huid gevoelig maakt voor zonlicht of UV-straling. Deze combinatie veroorzaakt een ontstekingsreactie in de huid. Het woord “phytisch” verwijst naar planten, en “dermatitis” betekent ontsteking van de huid. Bij deze aandoening wordt de huid beschadigd door de interactie tussen de plant en het zonlicht.
Wat vindt u hier over photophytische dermatitis?
Op deze pagina vindt u onder andere;
- Symptomen die horen bij een photophytische dermatitis
- Hoe ontstaat een photophytische dermatitis?
- Hoe verloopt de testprocedure?
- Welke behandelingsmogelijkheden zijn er?
- Voorbeelden van planten welke photophytische dermatitis kunnen veroorzaken
- Veelgestelde vragen
- Hoe kunt u een afspraak maken?
Symptomen van een photophytische dermatitis
Photophytische dermatitis is een huidreactie die optreedt na contact met een fotosensibiliserende plant en blootstelling aan zonlicht of UV-straling, meestal enkele uren tot 24 uur later. Het is een irritatieve reactie, geen allergie, waarbij de huid reageert op de chemische interactie tussen de plantstof en het zonlicht. De belangrijkste symptomen zijn:
- Roodheid (erytheem)
- Jeuk
- Branderigheid
- Blaren of zweren
- Zwelling
- Hyperpigmentatie
- Droogheid of schilfering
De reactie treedt voornamelijk op op zonblootgestelde plekken, zoals het gezicht, de hals, de handruggen en de onderarmen, maar kan zich in sommige gevallen verspreiden naar bedekte huiddelen. Omdat de symptomen vertraagdoptreden, wordt een fotoallergische reactie soms niet direct herkend als een gevolg van zonlicht.
Roodheid
Roodheid is vaak het eerste symptoom van photophytische dermatitis en ontstaat meestal enkele uren tot 24 uur na blootstelling aan zonlicht of UV-straling, nadat de huid in contact is gekomen met een fotosensibiliserende plant. Deze roodheid wordt veroorzaakt door een ontstekingsreactie in de huid, waarbij de bloedvaten zich verwijden als reactie op de schade die is veroorzaakt door de combinatie van de plantstof en zonlicht. De huid kan felrood worden op de gebieden die zijn blootgesteld, vaak gepaard met een branderig of jeukend gevoel. De roodheid kan variëren van mild tot ernstig, afhankelijk van de hoeveelheid blootstelling aan de plant en de zon.
Jeuk
Jeuk bij photophytische dermatitis wordt veroorzaakt door de ontsteking in de huid na blootstelling aan zonlicht na contact met een fotosensibiliserende plant. Het jeukende gevoel ontstaat door de irritatie van de huidcellen, die signalen naar de hersenen sturen. Dit kan variëren van mild tot intens, en het krabben kan de symptomen verergeren door de huid verder te beschadigen. De jeuk komt vaak voor op de gebieden die in contact zijn gekomen met de plant en daarna blootgesteld werden aan de zon.
Branderigheid
Branderigheid is een veelvoorkomend symptoom bij photophytische dermatitis en ontstaat door de ontstekingsreactie in de huid na blootstelling aan zonlicht of UV-straling. De huid voelt vaak warm en pijnlijk aan op de getroffen plekken, wat een branderig gevoel kan veroorzaken. Dit wordt meestal ervaren op de gebieden die in contact zijn gekomen met de fotosensibiliserende plant en daarna aan zonlicht zijn blootgesteld. De intensiteit van de branderigheid kan variëren, maar het zorgt vaak voor ongemak en kan gepaard gaan met roodheid en zwelling.
Blaren en zweren
Blaren en zweren kunnen optreden bij photophytische dermatitis wanneer de huid ernstig wordt beschadigd door de combinatie van de fotosensibiliserende plant en zonlicht. Blaren ontstaan wanneer de bovenste huidlaag loskomt van de diepere lagen, vaak gevuld met vocht, als gevolg van de ontsteking en de schade aan de huidcellen. Als de blaren openbarsten, kunnen er zweren ontstaan, wat leidt tot pijnlijke open wonden. Deze wonden kunnen langzaam genezen en soms littekens of pigmentvlekken achterlaten. Blaren en zweren komen meestal voor op de plekken die direct aan zonlicht zijn blootgesteld na contact met de plant.
Zwelling
De zwelling die optreedt bij photophytische dermatitis is het gevolg van een ontstekingsreactie in de huid. Wanneer de huid in contact komt met een fotosensibiliserende plant en daarna wordt blootgesteld aan zonlicht, raakt de huid beschadigd. Als reactie hierop komt er vocht vrij uit de bloedvaten naar de getroffen gebieden. Dit gebeurt doordat ontstekingsstoffen zoals histamine de bloedvaten verwijden en hun doorlaatbaarheid verhogen. Hierdoor kunnen vloeistoffen, witte bloedcellen en andere ontstekingsmediatoren naar het beschadigde gebied stromen om de schade te herstellen. Dit resulteert in zwelling, wat de huid gezwollen en gespannen maakt.
Hyperpigmentatie
Hyperpigmentatie bij photophytische dermatitis ontstaat wanneer de huid na blootstelling aan zonlicht of UV-straling na contact met een fotosensibiliserende plant extra pigment produceert. Dit gebeurt als reactie op de ontsteking en schade die de huid heeft opgelopen. De huidcellen, met name de melanocyten, produceren melanine om de huid te beschermen tegen verdere UV-schade. Het overmatige pigment kan zich ophopen op de beschadigde plekken, wat resulteert in bruine vlekken of een ongelijkmatige huidskleur. Hyperpigmentatie kan enkele weken tot maanden aanhouden, zelfs nadat de andere symptomen van de reactie zijn verdwenen.
Droogheid en schilfering
Droogheid en schilfering zijn vaak voorkomende symptomen bij photophytische dermatitis nadat de ontstekingsreactie is afgenomen. Wanneer de huid is beschadigd door de combinatie van een fotosensibiliserende plant en zonlicht, kan de bovenste huidlaag uitdrogen en beginnen te schilferen. Dit gebeurt doordat de huidcellen beschadigd zijn en het herstelproces het vernieuwen van de huid bevordert. De huid kan schilferen, waardoor de dode huidcellen loskomen, wat resulteert in zichtbare schilfers. Dit kan gepaard gaan met een gevoel van trekking of een droge, ruwe huid. Het herstel van de huid kan enige tijd duren, en het is belangrijk om de huid goed te hydrateren om het genezingsproces te ondersteunen.
Hoe ontstaat een photophytische dermatitis?
Photophytische dermatitis ontstaat in een aantal stappen wanneer de huid in contact komt met een fotosensibiliserende plant en vervolgens wordt blootgesteld aan zonlicht of UV-straling:
-
Blootstelling aan de fotosensibiliserende plant: De eerste stap is dat de huid in contact komt met een plant die stoffen bevat die de huid gevoelig maken voor zonlicht, zoals furocoumarinen. Voorbeelden van zulke planten zijn berenklauw, Sint-Janskruid of citrusvruchten.
-
Opname van de fotosensibiliserende stoffen: De stoffen in de plant worden opgenomen door de huid. Deze stoffen binden zich aan de huidcellen, met name de cellen in de epidermis (de bovenste huidlaag).
-
Blootstelling aan zonlicht of UV-straling: Na het contact met de plant, wordt de huid blootgesteld aan zonlicht of UV-straling. Dit is het moment waarop de stoffen die in de huid zijn opgenomen, worden geactiveerd door de UV-stralen. De furocoumarinen reageren met het zonlicht en veroorzaken een chemische reactie in de huid.
-
Chemische reactie en schade aan huidcellen: De geactiveerde stoffen veroorzaken schade aan de huidcellen, vooral de keratinocyten (de meest voorkomende cellen in de huid). Dit leidt tot ontsteking, verhoogde bloeddoorstroming en de afgifte van ontstekingsmediatoren, wat de symptomen zoals roodheid, jeuk en pijn veroorzaakt.
-
Uiting van de reactie: De huid vertoont na enkele uren tot een dag de symptomen van photophytische dermatitis. Dit kan onder andere roodheid, jeuk, branderigheid, blaren, zwelling en hyperpigmentatie (bruine vlekken) zijn. De ernst van de reactie hangt af van de hoeveelheid plantstof die in contact is gekomen met de huid en de mate van blootstelling aan zonlicht.
In essentie is photophytische dermatitis het resultaat van een chemische reactie tussen een plantstof en UV-straling, wat leidt tot schade aan de huid die zich uit in verschillende symptomen.
Met welke test kunt u bepalen of u een photophytische dermatitis heeft?
Om te bepalen of iemand photophytische dermatitis heeft, kan een arts een phototest uitvoeren. Dit is een test waarbij de huid wordt blootgesteld aan zowel de fotosensibiliserende stof (zoals een plantextract) als aan UV-straling om te zien of er een reactie optreedt. De test wordt meestal in een klinische setting uitgevoerd en bestaat uit de volgende stappen:
-
Aanbrengen van de fotosensibiliserende stof: De arts brengt de vermoedelijke fotosensibiliserende plantstof aan op de huid, meestal op de onderarm of rug.
-
Blootstelling aan UV-straling: Na het aanbrengen van de stof wordt de huid blootgesteld aan UV-licht.
-
Beoordeling van de reactie: De arts observeert de huid gedurende de volgende uren tot dagen om te zien of er symptomen optreden, zoals roodheid, zwelling, blaren, of jeuk, wat duidt op een photophytische reactie.
In sommige gevallen kan de arts ook vragen stellen over recent gebruik van plantenextracten of medicijnen die de huid gevoelig maken voor zonlicht, om te helpen de diagnose te stellen. De test helpt om te bevestigen of de symptomen daadwerkelijk veroorzaakt worden door de combinatie van de plantstof en zonlicht, en niet door een andere aandoening.
Behandelingsmogelijkheden tegen een photophytische dermatitis
De behandeling van photophytische dermatitis richt zich op het verlichten van symptomen en het bevorderen van herstel. Belangrijke behandelingsmaatregelen zijn:
- Vermijden van zonlicht: Het is essentieel om verdere blootstelling aan zonlicht of UV-straling te vermijden om verergering van de symptomen te voorkomen en de huid te laten genezen.
- Vermijden van de plant: Het is cruciaal om de plant die de reactie heeft veroorzaakt volledig te vermijden. Contact met de plantstof kan de symptomen opnieuw uitlokken of verergeren.
- Koelen van de huid: Het aanbrengen van koele, vochtige kompressen helpt om pijn, branderigheid en zwelling te verlichten, en kalmeert de huid.
- Topische corticosteroïden: Bij ernstige roodheid of zwelling kunnen topische steroïdcrèmes helpen om de ontsteking te verminderen en de genezing te bevorderen.
- Hydraterende crèmes: Het gebruik van hydraterende crèmes voorkomt uitdroging van de huid en versnelt het herstel.
- Pijnstilling: Pijnstillers zoals paracetamol of ibuprofen kunnen worden gebruikt om pijn en ontsteking te verlichten.
- Antihistaminica: Als er jeuk is, kunnen antihistaminica helpen om de jeuk te verminderen.
- Zonnebescherming: Het gebruik van zonnebrandcrème met een hoge SPF is belangrijk om de huid te beschermen tegen verdere zonbeschadiging.
- Medische zorg bij ernstige gevallen: Bij ernstige symptomen, zoals blaren of zweren, kan medische hulp nodig zijn voor verdere behandeling, zoals antibiotica bij infecties of andere interventies.
Voorbeelden van planten welke photophytische dermatitis kunnen veroorzaken
Er zijn verschillende planten die photophytische dermatitis kunnen veroorzaken vanwege de fotosensibiliserende stoffen die ze bevatten, zoals furocoumarinen. Hier zijn enkele voorbeelden van planten die deze reactie kunnen uitlokken:
- Berenklauw (Heracleum species): Vooral de gewone berenklauw is bekend voor het veroorzaken van fototoxische reacties wanneer de huid in contact komt met de sap van de plant en vervolgens aan zonlicht wordt blootgesteld.
- Sint-Janskruid (Hypericum perforatum): Deze plant wordt vaak gebruikt voor de behandeling van depressie, maar kan de huid gevoelig maken voor zonlicht, wat leidt tot een fototoxische reactie.
- Wortelgroenten: Planten zoals pastinaak en selderij kunnen fototoxische reacties veroorzaken bij blootstelling aan zonlicht nadat ze in contact zijn gekomen met de huid.
- Schermbloemen (Umbelliferae): Planten in deze familie, zoals karwij, anijs en dille, kunnen fototoxische reacties uitlokken als ze in contact komen met de huid en daarna aan zonlicht worden blootgesteld.
- Citroen- en limoenschillen: De schillen van citrusvruchten bevatten stoffen die fototoxische reacties kunnen veroorzaken, vooral als ze in contact komen met de huid en vervolgens in de zon.
- Venkel (Foeniculum vulgare): Deze plant kan ook fotosensibiliserende stoffen bevatten, wat leidt tot fototoxische dermatitis bij blootstelling aan zonlicht.
- Kruidnagel (Eugenia caryophyllata): De olie van deze plant kan de huid gevoelig maken voor zonlicht en fototoxische reacties veroorzaken.
- Deze planten bevatten stoffen die in combinatie met zonlicht een chemische reactie veroorzaken, wat leidt tot ontsteking en beschadiging van de huid. Het is belangrijk om voorzichtig te zijn bij het hanteren van deze planten, vooral wanneer er zonblootstelling is.
Artikel geschreven door: Jamy van den Brink (Huidtherapeut)
Gecontroleerd door: Folkert Blok (Dermatoloog)
Datum publicatie: 26 mei 2025
Datum laatste wijziging: 26 mei 2025
