Je gebruikt al jaren dezelfde routine, koopt één nieuw product “om het eens te proberen” en ineens klopt er iets niet. Je huid reageert, maar het verband is niet altijd duidelijk: de reactie komt niet per se meteen, je wisselt producten af, en soms lijkt het alsof je huid “zomaar” omslaat. Bij make-up kan dat extra verwarrend zijn, omdat je het op kwetsbare plekken gebruikt en vaak meerdere producten over elkaar heen aanbrengt. In deze blog nemen we je stap voor stap mee in hoe een make-upallergie zich meestal presenteert, welke ingrediënten bekend staan als mogelijke triggers, waarom “hypoallergeen” en “mineraal” soms wél (en soms niet) helpend zijn, en vooral: hoe je met slimme zelftests en een patchtest kunt stoppen met gokken en gericht kunt kiezen wat wél werkt voor jouw huid.
Symptomen bij een make-upallergie
Een make-upallergie zie je vooral op plekken waar je make-up smeert: rond de ogen, op de oogleden, rond de mond of op de handen (bijvoorbeeld bij aanbrengen). Bericht bekijkenDe huid wordt dan vaak rood en gezwollen, het gaat jeuken en er ontstaan soms blaasjes of schilfering. Je oogleden kunnen ineens zo gezwollen zijn dat je bijna niets meer ziet of je krijgt eczeem rond de ogen. De klachten kunnen flink lang blijven hangen als je het product niet weglaat. Hoe dunner de huid, hoe ernstiger de reactie kan zijn: rond de ogen en lippen is de huid bijvoorbeeld gevoeliger. In ernstige gevallen kan ook de huid eromheen of zelfs de ogen ontstoken raken.
Casus: rode kleurstof (carmine) in lippenstift
Sara (28) ontdekte na een nieuwe rode lippenstift heftige jeuk en kleine blaasjes rond haar mond. Ze dacht eerst dat het een droge huid was, maar na twee dagen werden de klachten erger. Bij de dermatoloog liet ze de lippenstift testen. De patchtest bleek positief voor carmine (CI 75470), een rode kleurstof gewonnen uit schildluizen. Carmine zat in de lippenstift en ook in een bijpassende oogschaduw die ze gebruikte. Een ROAT-zelftest bevestigde de reactie. Sara kreeg te horen dat carmine allergenen bevat die een traag eczeem kunnen uitlokken. Ze stopte met het gebruik van het product en haar huid herstelde binnen enkele weken.
Casus: schellak in mascara
Lies (30) gebruikte jarenlang dezelfde mascara, maar bij een nieuw merk kreeg ze al na enkele dagen rode en schilferende oogleden. Ze voelde ook scherpe jeuk bij het aanraken van haar wimpers. Bij dermatologisch onderzoek was er een typisch eczeem rond beide ogen zihtbaar: roodheid met blaasjes en een beetje zwelling. Patchtesten toonde een sterke reactie op schellak. Schellak is een natuurlijke hars uit de uitscheiding van de lakschildluis, die in sommige mascara’s wordt gebruikt als coating. Na het stoppen met gebruiken van de mascara herstelde haar huid binnen twee weken. NB: Allergie voor schellak in cosmetica is bekend maar zeldzaam. Le Coz et al. beschreven zes gevallen van allergisch eczeem aan de oogleden door schellak in mascara. Bij 5 van de 6 patiënten was de patchtest positief voor schellak. Schellak kan, afhankelijk van zuiverheid, stoffen bevatten die contactallergie veroorzaken.
Veelvoorkomende allergenen in make-up
Naast bovenstaande voorbeelden komen contactallergieën op veel andere ingrediënten voor. De lijst met bekende cosmetica-allergenen is lang, maar enkele belangrijke zijn:
- Geurstoffen: parfumstoffen, bijv. linalool, limonene. Ongeveer 10% van alle eczeempatiënten reageert op standaard geurstoffen. Vaak zie je allergie bij ‘geurvrij’ producten die toch maskeringsmiddelen bevatten.
- Conserveermiddelen: Methylisothiazolinone (MI) en MCI, parabenen (zelden), formaldehydereleasers. MI is berucht omdat het steeds vaker in shampoo en make-up zit; in 2010 zaten MI in duizenden cosmeticaproducten. Contacteczeem door MCI/MI is de laatste jaren flink toegenomen. Dit zijn wij ook bij ons in de praktijk.
- Kleurstoffen: zoals carmine (rood).
- Metaalionen: nikkel of chroom kun je tegenkomen in oogpotlood of oogschaduw.
- Harsen en plakkerige stoffen: zoals schellak, rosin (colophony), epoxyharsen.
‘Hypoallergeen’ en minerale make-up: vaak een slimme keuze, maar kijk altijd naar de formule
Veel merken zetten “hypoallergeen” of “voor de gevoelige huid” op de verpakking. In de EU moeten cosmeticaclaims eerlijk zijn, onderbouwd kunnen worden en mogen ze niet misleiden. Tegelijk betekent “hypoallergeen” niet dat je per definitie nergens op kúnt reageren. De Europese claim-richtlijn zegt ook expliciet dat een hypoallergene claim géén volledige afwezigheid van allergierisico mag suggereren. In de praktijk komt het hierop neer: een hypoallergeen product is bedoeld om de kans op een allergische reactie zo klein mogelijk te maken, maar jouw huid kan nog steeds reageren op een stof die niet in de top allergenen staat. Daarom blijft de ingrediëntenlijst (INCI) altijd leidend, ook bij “gevoelige huid”-producten.
Dan “mineraal”. Minerale make-up is in veel gevallen een betere keuze voor mensen die snel eczeem of irritatie krijgen, mits je een goede, simpele variant kiest. De reden is logisch: minerale make-up is vaak opgebouwd uit een beperkt aantal basisbestanddelen en pigmenten, zoals mica, zinkoxide, titaniumdioxide (CI 77891) en ijzeroxiden (CI 77491/77492/77499) en is vaak een poeder. Poeders hebben doorgaans minder conserveermiddelen nodig dan vloeibare foundations of sticks en juist conserveermiddelen en geurstoffen behoren vaak tot de belangrijkste triggers bij cosmetica-allergie. Als je een gevoelige huid hebt is mineraal dus vooral interessant omdat je vaak uitkomt bij een kortere formule met minder bekende probleemmakers, zeker als het product ook parfumvrij is.
Waar gaat het dan soms tóch mis? Meestal niet door “de kleur” zelf, maar door alles wat eromheen kan zitten: parfum (of maskerende geurstoffen), extra binders/filmformers voor “long-wear”, glans- of coatingstoffen, of allerlei botanische extracten. In dat geval is minerale make-up niet automatisch beter, omdat het dan eigenlijk gewoon “gewone make-up met een mineraal sausje” is. Een tweede punt: bij een erg droge of al geïrriteerde huid kan poeder sneller trekkerig of schilferig aanvoelen; dat is dan irritatie door een kwetsbare huidbarrière en niet per se allergie.
De conclusie is dus: minerale make-up is in veel gevallen een uitstekende, vaak zelfs betere optie voor een gevoelige huid, omdat je meestal een kortere, simpelere en vaker parfumvrije formule kunt kiezen. Maar het blijft de totale formule die bepaalt hoe “huidvriendelijk” iets is. Kies bij voorkeur een echt simpele (poeder)formule met enkel: Mica, zinc oxide, CI…, wees kritisch op parfum en “24h/long-wear”-claims, en laat bij aanhoudende klachten een patchtest doen zodat je niet hoeft te gokken, maar gericht kunt vermijden.
Diagnose: testen en zelftesten
Om uit te zoeken of je make-upreactie een allergie is, kun je beginnen met een zelftest. Een herhaalde open applicatietest (ROAT) houdt in dat je het verdachte product elke dag (bijvoorbeeld ’s ochtends en ’s avonds) op een klein huidplekje (zoals de binnenkant van je elleboog) smeert voor een week. Blijft de huid ongestoord, dan is allergie onwaarschijnlijk. Ontstaat er juist na enkele dagen roodheid, schilfering of jeuk, dan wijst dat op een mogelijke allergie. De definitieve diagnose stelt de dermatoloog met een patchtest. Hierbij plakt de arts speciale pleisters met mogelijke allergenen (en eventueel eigen producten) op de rug en kijkt na 2 en 4 dagen welke plekken reageren. Zo kun je precies zien wélk ingrediënt jouw eczeem veroorzaakt.
Bronnen
Le Coz, C.‑J., Leclère, J.‑M., Arnoult, E., Raison-Peyron, N., Pons-Guiraud, A., & Vigan, M. (2002). Allergic contact dermatitis from shellac in mascara. Contact Dermatitis, 46(3), 149–152. https://doi.org/10.1034/j.1600-0536.2002.460304.x
Shaw, D. W. (2009). Allergic contact dermatitis from carmine. Dermatitis, 20(5), 292–295. (PMID: 19808007)
Suzuki, K., Hirokawa, K., Yagami, A., & Matsunaga, K. (2011). Allergic contact dermatitis from carmine in cosmetic blush. Dermatitis, 22(6), 348–349. https://doi.org/10.2310/6620.2011.11022
Corazza, M., Schenetti, C., Schettini, N., Zedde, P., & Borghi, A. (2022). Pentylene glycol: An emerging cosmetic allergen? Contact Dermatitis, 86(1), 44–46. https://doi.org/10.1111/cod.13963
Kim, A. D., Kim, S. W., & Weisman, J. (2014). Bilateral eyelid contact dermatitis and toxic conjunctivitis due to acrylate-containing glue used as false-eyelash adhesive. Annals of Dermatology, 26(4), 543–544. https://doi.org/10.5021/ad.2014.26.4.543
Knopp, E., & Watsky, K. (2008). Eyelid dermatitis: Contact allergy to 3-(dimethylamino)propylamine. Dermatitis, 19(6), 328–333. (PMID: 19134437)
Gallo, R., Viglizzo, G., Vecchio, F., & Parodi, A. (2003). Allergic contact dermatitis from pentylene glycol in an emollient cream, with possible co-sensitization to resveratrol. Contact Dermatitis, 48(3), 176–177. https://doi.org/10.1034/j.1600-0536.2003.00073.x
Bruusgaard-Mouritsen, M. A., Garvey, L. H., & Johansen, J. D. (2021). Facial contact dermatitis caused by cosmetic-relevant allergens. Contact Dermatitis, 85(6), 650–659. https://doi.org/10.1111/cod.13966
DermNet NZ. (2023). Contact reactions to cosmetics. Retrieved [datum] from https://dermnetnz.org/topics/contact-reactions-to-cosmetics
Nederlands Vereniging voor Dermatologie en Venereologie (NVDV). (2017). Contacteczeem (patiënteninformatie). Geraadpleegd van https://richtlijnendatabase.nl
