Helpt manukahoning bij eczeem? Die vraag kwam opnieuw voorbij nadat Koen van Heest van de Bankzitters in de video Duur vs goedkoop eetwedstrijd vertelde dat hij manukahoning had gekocht vanwege zijn eczeem. En niet zomaar een pot: manukahoning met een hoge MGO-waarde kan honderden euro’s kosten. Maar werkt manukahoning daadwerkelijk tegen eczeem? We bekeken de wetenschappelijke literatuur.
We doken in de medische literatuur. De korte conclusie: manukahoning heeft interessante eigenschappen en er zijn enkele kleine onderzoeken met positieve resultaten, maar er is op dit moment onvoldoende bewijs om het als behandeling van eczeem aan te raden. En belangrijk: het onderzoek dat er is, gaat vooral over honing die op de huid wordt aangebracht. Niet over het eten ervan.
Wat is manukahoning?
Manukahoning wordt gemaakt van nectar van planten uit het Leptospermum-geslacht, met name de mānukaplant uit Nieuw-Zeeland. Wat deze honing bijzonder maakt, is onder andere de relatief hoge hoeveelheid methylglyoxal (MGO). Methylglyoxal is een kleine chemische verbinding waarvan in laboratoriumonderzoek een antibacteriële werking is aangetoond. Manukahoning bevat daarnaast onder andere suikers, organische zuren en verschillende plantaardige stoffen. Samen zorgen die ervoor dat bepaalde soorten manukahoning de groei van bacteriën kunnen remmen.
Dat klinkt interessant bij eczeem. De huid van mensen met constitutioneel of atopisch eczeem is namelijk niet alleen ontstoken en kwetsbaar, maar kan ook relatief veel van de bacterie Staphylococcus aureus bevatten. Toch betekent “antibacterieel” niet automatisch “een effectieve behandeling tegen eczeem”.
Waarom wordt manukahoning onderzocht bij eczeem?
Eczeem is in de eerste plaats een ontstekingsziekte van de huid waarbij de huidbarrière verstoord is. Bij atopisch eczeem spelen meerdere processen tegelijkertijd een rol: de huid houdt vocht minder goed vast, het afweersysteem reageert anders en bacteriën kunnen gemakkelijker op de aangedane huid groeien. Daarom ontstond de gedachte dat honing mogelijk op verschillende manieren iets zou kunnen doen: vocht vasthouden, bacteriegroei remmen en bepaalde ontstekingsprocessen beïnvloeden.
In laboratoriumonderzoek zijn hiervoor inderdaad aanwijzingen gevonden. Manukahoning kan onder experimentele omstandigheden bijvoorbeeld Staphylococcus aureus remmen. MGO lijkt een deel van die antibacteriële werking te verklaren, hoewel het effect van manukahoning niet uitsluitend door MGO wordt veroorzaakt. Maar onderzoek in een laboratorium is nog geen bewijs dat iets bij mensen met eczeem daadwerkelijk werkt.
Werkt manukahoning bij eczeem?
Een van de interessantste onderzoeken verscheen in 2017.
Veertien volwassenen met atopisch eczeem hadden eczeemplekken aan beide kanten van het lichaam. Zij brachten gedurende zeven nachten manukahoning aan op één eczeemplek. Een vergelijkbare plek aan de andere kant werd zoveel mogelijk onbehandeld gelaten.Na een week was de eczeemscore op de met manukahoning behandelde plekken verbeterd. De onderzoekers zagen daarnaast in laboratoriumexperimenten aanwijzingen dat de honing bepaalde ontstekingsreacties in huidcellen en mestcellen kon beïnvloeden.
Dat klinkt veelbelovend. Maar er zitten grote beperkingen aan het onderzoek. Er deden slechts 14 mensen mee, de behandeling duurde maar zeven dagen en het was geen grote gerandomiseerde, dubbelblinde studie. De onderzoekers schrijven daarom zelf dat de resultaten eerst in goed uitgevoerde gerandomiseerde onderzoeken moeten worden bevestigd. Opvallend is bovendien dat de hoeveelheid stafylokokken op de huid na zeven dagen niet significant veranderde. De verbetering van het eczeem kon in deze studie dus niet simpelweg worden verklaard doordat manukahoning de bacterie van de huid verwijderde.
Ander honingonderzoek is minder overtuigend
Er is ook onderzoek gedaan naar een andere Nieuw-Zeelandse honingsoort: kanukahoning. Dat is niet hetzelfde als manukahoning, maar het onderzoek is wel interessant omdat het beter gecontroleerd werd uitgevoerd. Vijftien volwassenen met eczeem smeerden twee weken lang medische kanukahoning op een eczeemplek aan de ene kant van het lichaam en een controlecrème op de andere kant.
De uitkomst? De honing werkte niet aantoonbaar beter dan de controlecrème. Ook jeuk en de ernst van het eczeem verschilden niet significant tussen beide behandelingen. Eén deelnemer kreeg zelfs meer jeuk door de honing.
Een ouder onderzoek naar een mengsel van honing, olijfolie en bijenwas liet bij een kleine groep patiënten wel verbetering zien. Maar omdat er drie ingrediënten tegelijk werden gebruikt en de studie klein was, kunnen we daar niet uit concluderen dat honing zelf verantwoordelijk was voor het effect. Een literatuuroverzicht naar alternatieve behandelingen bij atopisch eczeem kwam daarom tot dezelfde conclusie: manukahoning laat interessante eerste resultaten zien, maar het bewijs is onvoldoende om de behandeling aan te bevelen.
Wat laat onderzoek bij mensen met eczeem zien?
Ook recenter onderzoek heeft nog geen overtuigende doorbraak gebracht. In 2026 verscheen bijvoorbeeld een gerandomiseerde studie onder 118 volwassenen met matig tot ernstig eczeem naar een crème met 2% mānuka-olie. Na zes weken was het eczeem in beide groepen duidelijk verbeterd, maar de crème met mānuka-olie werkte niet beter dan dezelfde crème zonder de werkzame mānuka-olie. Mānuka-olie is uiteraard niet hetzelfde als manukahoning. We kunnen dit onderzoek dus niet rechtstreeks gebruiken om manukahoning af te schrijven. Het laat wel zien waarom goed gecontroleerd onderzoek zo belangrijk is: een huid kan verbeteren doordat iemand consequent een crème gebruikt, ook wanneer het bijzondere ingrediënt in die crème uiteindelijk niets extra’s blijkt toe te voegen. In 2026 verscheen daarnaast opnieuw een wetenschappelijke bespreking specifiek over honing bij atopisch eczeem. Ook daarin bestaat belangstelling voor honing als mogelijke aanvullende behandeling, maar de beschikbare klinische onderzoeken blijven zeer beperkt.
Helpt manukahoning eten tegen eczeem?
Hier ontstaat waarschijnlijk de grootste verwarring. De klinische onderzoeken naar manukahoning en eczeem die we in de medische literatuur vinden, onderzoeken topisch gebruik: de honing wordt rechtstreeks op de huid aangebracht. Er is op dit moment geen goed klinisch bewijs dat het dagelijks eten van manukahoning atopisch eczeem vermindert. De resultaten uit een onderzoek waarbij honing op een eczeemplek wordt aangebracht, kunnen daarom niet worden vertaald naar het eten van een lepel honing. Een hoge MGO- of UMF-waarde op een pot zegt bovendien iets over kenmerken en samenstelling van de honing. Het is geen keurmerk dat aantoont dat een product eczeem behandelt. Dus als de vraag is: moet je voor je eczeem een dure pot manukahoning kopen om iedere dag te eten? Dan geeft de huidige wetenschappelijke literatuur daar geen goede reden voor.
Kun je manukahoning op eczeem smeren?
Ook daar zouden we voorzichtig mee zijn.
De honing uit de supermarkt of natuurwinkel is niet automatisch hetzelfde als medical-grade honey die voor medische toepassingen wordt geproduceerd. Medische honing moet onder gecontroleerde omstandigheden worden gemaakt en wordt onder andere gesteriliseerd. Gewone voedingshoning is niet bedoeld als wond- of eczeembehandeling. Daarnaast betekent “natuurlijk” niet dat een product nooit huidreacties kan veroorzaken. Bijenproducten zoals propolis en bijenwas kunnen bijvoorbeeld contactallergie veroorzaken. Er zijn ook casusbeschrijvingen van allergische contactdermatitis door producten waarin honing en propolis waren verwerkt.
Dat is juist relevant bij iemand die al eczeem heeft: wanneer de huid na het gebruik van een nieuw “natuurlijk” product steeds roder, jeukender of uitgebreider wordt, kan er naast het oorspronkelijke eczeem ook sprake zijn van irritatie of contactallergie.
Wat werkt wel bewezen bij atopisch eczeem?
Daar is gelukkig veel meer onderzoek naar gedaan. In internationale richtlijnen worden onder andere dagelijks gebruik van een geschikte vette crème of zalf en ontstekingsremmende behandelingen zoals corticosteroïden en calcineurineremmers aanbevolen. Afhankelijk van de ernst van het eczeem bestaan inmiddels ook verschillende andere lokale en systemische behandelingen. Welke behandeling geschikt is, hangt af van het soort eczeem, de ernst, de plaats op het lichaam en eventuele factoren die het eczeem onderhouden.
Daarbij is ook het woord eczeem belangrijk. Het is een verzamelnaam. Atopisch eczeem is iets anders dan bijvoorbeeld allergisch contacteczeem. De studies met manukahoning zijn voornamelijk uitgevoerd bij mensen met atopisch eczeem. Ze zeggen dus niet automatisch iets over andere vormen van eczeem.
Conclusie: manukahoning bij eczeem
Koen van Heest zat met zijn aankoop dus niet volledig naast de wetenschap. Manukahoning wordt daadwerkelijk onderzocht en er zijn goede biologische redenen waarom onderzoekers geïnteresseerd zijn in het effect op de huid.
Er is zelfs een kleine studie waarin eczeemplekken na zeven dagen manukahoning verbeterden.
Maar dat is iets anders dan bewezen werkzaamheid. De studies zijn klein, resultaten van ander honingonderzoek zijn wisselend en overtuigend gerandomiseerd onderzoek naar manukahoning bij eczeem ontbreekt nog. Voor het eten van manukahoning als behandeling tegen eczeem is het bewijs nog dunner: daarvoor vonden we geen klinische studies die een werkzaam effect aantonen.
Manukahoning is daarom op dit moment vooral een interessant onderzoeksgebied, en geen vervanging voor een bewezen behandeling van eczeem.
Bronnen
- Alangari, A. A., Morris, K., Lwaleed, B. A., Lau, L., Jones, K., Cooper, R., & Jenkins, R. (2017). Honey is potentially effective in the treatment of atopic dermatitis: Clinical and mechanistic studies. Immunity, Inflammation and Disease, 5(2), 190–199. https://doi.org/10.1002/iid3.153
- Al-Waili, N. S. (2003). Topical application of natural honey, beeswax and olive oil mixture for atopic dermatitis or psoriasis: Partially controlled, single-blinded study. Complementary Therapies in Medicine, 11(4), 226–234. https://doi.org/10.1016/S0965-2299(03)00120-1
- Fingleton, J., Helm, C., Tofield, C., Weatherall, M., & Beasley, R. (2014). A randomised controlled trial of topical Kanuka honey for the treatment of eczema. JRSM Open, 5(1), 2042533313509263. https://doi.org/10.1177/2042533313509263
- Johnston, M., McBride, M., Dahiya, D., Owusu-Apenten, R., & Nigam, P. S. (2018). Antibacterial activity of Manuka honey and its components: An overview. AIMS Microbiology, 4(4), 655–664. https://doi.org/10.3934/microbiol.2018.4.655
- Mavric, E., Wittmann, S., Barth, G., & Henle, T. (2008). Identification and quantification of methylglyoxal as the dominant antibacterial constituent of Manuka (Leptospermum scoparium) honeys from New Zealand. Molecular Nutrition & Food Research, 52(4), 483–489. https://doi.org/10.1002/mnfr.200700282
- Park, A., Almatroud, L., Wan, L., & Lio, P. (2026). Exploring the therapeutic potential of topical honey in atopic dermatitis. The Journal of Clinical and Aesthetic Dermatology, 19(4), 7–9. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/42239845/
- Peters, L. J. F., Majtan, J., Mossialos, D., Szweda, P., Mateescu, C., Ozturk, F., Wagener, F. A. D. T. G., & Cremers, N. A. J. (2025). Medical-grade honey: Its definition and refined standards. Journal of Wound Care, 34(6), 412–423. https://doi.org/10.12968/jowc.2024.0206
- Shi, K., & Lio, P. A. (2019). Alternative treatments for atopic dermatitis: An update. American Journal of Clinical Dermatology, 20(2), 251–266. https://doi.org/10.1007/s40257-018-0412-3
- Shortt, G., Bird, G., Shortt, N., Kerse, K., Liu, A., Rademaker, M., Eathorne, A., Black, B., Martin, A., Biggs, R., Harding, S., Reiche, L., & Semprini, A. (2026). Randomised controlled trial of mānuka oil-based ECMT-154™ vs. vehicle control for the topical treatment of eczema, conducted in community pharmacies in New Zealand. BMC Complementary Medicine and Therapies, 26, Article 84. https://doi.org/10.1186/s12906-026-05274-w
- Sidbury, R., Alikhan, A., Bercovitch, L., Cohen, D. E., Darr, J. M., Drucker, A. M., Eichenfield, L. F., Frazer-Green, L., Paller, A. S., Schwarzenberger, K., Silverberg, J. I., Singh, A. M., Wu, P. A., & Davis, D. M. R. (2023). Guidelines of care for the management of atopic dermatitis in adults with topical therapies. Journal of the American Academy of Dermatology, 89(1), e1–e20. https://doi.org/10.1016/j.jaad.2022.12.029
