Begint uw hooikoorts steeds vroeger? Vlamt uw eczeem op tijdens warme dagen? Of merkt u dat uw neus, ogen of luchtwegen onrustiger worden bij smog, onweersbuien of vochtige lucht? Dat kan met elkaar samenhangen.
Klimaatverandering kan allergische aandoeningen verergeren. Niet omdat iemand letterlijk allergisch wordt voor het klimaat, maar omdat warmte invloed heeft op pollen, luchtvervuiling, schimmels en de beschermlaag van huid en luchtwegen. Daardoor kan de blootstelling langer duren en kunnen bestaande klachten sneller opspelen.
Dat verband is het duidelijkst voor hooikoorts. Ook voor astma en atopisch eczeem groeit het bewijs. Tegelijk is nuance belangrijk. Warmte, zweet en vervuilde lucht kunnen klachten geven zonder dat er een allergie aanwezig is. Een allergietest is daarom alleen zinvol als het klachtenpatroon bij een specifieke allergie past.
Kort antwoord: ja, maar u bent niet allergisch voor het klimaat
Allergie ontstaat wanneer het afweersysteem reageert op een normaal gesproken onschuldige stof, zoals gras- of boompollen, huisstofmijt of schimmelsporen. Klimaatverandering is geen allergeen. Het verandert wel de omstandigheden waarin allergenen voorkomen.
Er zijn grofweg twee routes:
- Het klimaat verandert de blootstelling. Denk aan een langer pollenseizoen, meer dagen met hitte en ozon, meer rook door natuurbranden en meer vochtproblemen na extreme regen.
- Hitte en vervuiling kunnen de beschermlaag van huid en luchtwegen belasten. Hierdoor kunnen prikkels makkelijker klachten uitlokken bij mensen die al gevoelig zijn.
De belangrijkste wetenschappelijke review waarop dit artikel is gebaseerd, beschrijft deze directe en indirecte routes voor allergische rhinitis, astma en atopisch eczeem. De auteurs benadrukken ook dat een deel van de kennis over de precieze mechanismen uit cel- en dieronderzoek komt. Onderzoek bij mensen laat vooral verbanden zien. Het bewijst niet bij iedere individuele patiënt dat het weer de enige oorzaak van een opvlamming is.
Eerst de basis: de beschermlaag van huid en luchtwegen
Uw huid en luchtwegen vormen de grens tussen het lichaam en de buitenwereld. U kunt deze grens vergelijken met een muur waarvan de cellen dicht tegen elkaar liggen. Eiwitten tussen de cellen werken als verbindingen die vocht binnenhouden en ongewenste stoffen buiten houden.
In de neus en longen helpen slijm en trilhaartjes daarnaast om ingeademde deeltjes af te voeren. Bij atopisch eczeem is de huidbarrière vaak kwetsbaarder. Ook bij allergische rhinitis en astma kan de beschermende laag van de luchtwegen ontregeld zijn.
Hitte, ozon, fijnstof, rook en sommige allergenen kunnen processen activeren die deze barrière belasten. Cellen geven dan signaalstoffen af die ontsteking en jeuk kunnen versterken. Dat betekent niet dat de barrière na één warme dag blijvend beschadigd is. Het helpt wel verklaren waarom klachten bij gevoelige mensen kunnen opvlammen wanneer meerdere prikkels tegelijk aanwezig zijn.
Lees meer over de kwetsbare huidbarrière bij atopisch eczeem en over transepidermaal waterverlies bij eczeem.
1. Een warmer klimaat kan het pollenseizoen verlengen
Voor mensen met hooikoorts is dit waarschijnlijk het meest merkbare gevolg. Temperatuur, zonlicht, regen en de hoeveelheid koolstofdioxide in de lucht beïnvloeden wanneer planten groeien, bloeien en pollen verspreiden.
In Nederland kunnen els en hazelaar al in de winter pollen afgeven. Daarna volgen onder meer berk, grassen en verschillende kruiden. Zachtere winters en warmere voorjaren kunnen de bloei vervroegen. Een langer groeiseizoen kan ook betekenen dat verschillende pollenseizoenen meer in elkaar overlopen.
Een Nederlands onderzoek bekeek 25 jaar aan huisartscontacten wegens seizoensgebonden allergische rhinitis. In 1995 tot en met 1999 duurde de periode met veel hooikoortsconsulten gemiddeld 98 dagen. In 2015 tot en met 2019 was dat gemiddeld 122 dagen. De piekperiode begon in de loop van het onderzoek bovendien eerder. Dit onderzoek mat huisartsbezoeken en niet rechtstreeks de hoeveelheid pollen. Het ondersteunt dus het beeld van een langer klachtseizoen, maar laat niet zien dat temperatuur de enige verklaring is.
Internationaal onderzoek laat eveneens zien dat temperatuurverandering samenhangt met verschuivingen in de duur en hoeveelheid van allergene pollen. De ontwikkeling verschilt per plant en per regio. Een warmer jaar betekent daarom niet automatisch dat elk soort pollen overal meer voorkomt.
Meer pollen betekent niet voor iedereen meer klachten
U krijgt alleen een allergische reactie op pollen waarvoor u daadwerkelijk allergisch bent. Iemand met graspollenallergie hoeft bijvoorbeeld niet te reageren op hazelaar of bijvoet. Ook verschilt de hoeveelheid ingeademde pollen per dag, woonomgeving en activiteit. Daarom is een klachtenkalender nuttiger dan alleen de datum. Noteer gedurende enkele weken:
- welke neus-, oog- of luchtwegklachten u heeft
- waar u was toen de klachten ontstonden
- of het droog, winderig, warm of juist regenachtig was
- welke pollen op dat moment werden gemeten of verwacht
- welke medicatie u gebruikte en wat het effect was
Zo ontstaat een patroon dat een arts kan vergelijken met de bloeiperiode van bomen, grassen en onkruiden.
2. Hitte kan jeuk, eczeem en luchtwegklachten uitlokken
Warmte werkt niet bij iedereen hetzelfde. Sommige mensen met atopisch eczeem hebben vooral last in koude, droge maanden. Anderen krijgen juist meer jeuk tijdens warm en vochtig weer. Beide patronen kunnen bestaan.
Waarom jeukt eczeem vaak meer bij warmte?
De huid bevat temperatuurgevoelige zenuw- en celreceptoren. Een daarvan heet TRPV3. Onderzoek in huidcellen van mensen met atopisch eczeem laat zien dat deze receptor gevoeliger kan reageren op warmte. Door activering kunnen stoffen vrijkomen die jeuk bevorderen.
Daarnaast zorgt warmte voor meer zweten. Zweet is meestal niet iets waarvoor iemand allergisch is. Het kan een kwetsbare of ontstoken huid wel prikken en irriteren. Zout uit opgedroogd zweet, wrijving door kleding en krabben versterken de jeuk-krabcyclus. Bij warm weer kan de huid ook meer vocht verliezen, zeker wanneer de lucht droog is of airconditioning veel wordt gebruikt.
Een jeukende huiduitslag door warmte is niet automatisch eczeem. Kleine rode bultjes of blaasjes kunnen ook passen bij warmte-uitslag doordat zweetkanaaltjes verstopt raken. Snel opkomende jeukende bultjes na opwarming of inspanning kunnen bij galbulten passen. De behandeling en diagnostiek zijn dan anders.
Lees ook waarom eczeem zo sterk kan jeuken en hoe u atopisch eczeem herkent.
Wat doet hitte met gevoelige luchtwegen?
Extreme warmte kan de ademhaling versnellen. Warme, vochtige lucht kan bij sommige mensen met astma een prikkelhoest of tijdelijke vernauwing van de luchtwegen uitlokken. In een klein experimenteel onderzoek gebeurde dit wel bij deelnemers met astma en niet bij de gezonde controlegroep. Grotere overzichtsstudies vinden daarnaast een verband tussen zowel extreme hitte als extreme kou en meer astma-aanvallen.
Dit betekent niet dat warm weer astma veroorzaakt. Het laat zien dat temperatuur een uitlokkende prikkel kan zijn bij luchtwegen die al overgevoelig zijn. Benauwdheid, piepen of nachtelijk hoesten vragen om beoordeling door de huisarts of longarts. Allergie Centra Nederland onderzoekt mogelijke inhalatieallergieën, maar stelt geen astmadiagnose.
3. Luchtvervuiling kan klachten geven, ook zonder allergie
Op warme, zonnige dagen kan aan de grond meer ozon ontstaan. Fijnstof is afkomstig van onder meer verkeer, industrie, houtrook en natuurbranden. Deze stoffen zijn geen allergenen zoals pollen dat zijn. Ze kunnen de ogen, neus, keel, huid en luchtwegen wel rechtstreeks irriteren.
Bij gevoelige luchtwegen kan luchtvervuiling zorgen voor meer hoesten, een branderig gevoel, kortademigheid of een verergering van astmaklachten. Ozon en fijnstof kunnen ook ontstekingsreacties en oxidatieve stress versterken. In laboratoriumonderzoek zijn veranderingen gezien in de verbindingen tussen luchtwegcellen en in de werking van trilhaartjes.
Ook voor atopisch eczeem groeit het bewijs. Een meta-analyse uit 2025 bundelde 42 studies uit 14 landen. Hogere blootstelling aan verschillende luchtverontreinigende stoffen hing samen met meer bezoeken aan spoedzorg of polikliniek wegens atopisch eczeem. Zowel hoge als lage temperaturen hingen samen met meer eczeemgerelateerde zorg. Omdat de meeste onderzoeken observationeel waren, spreken de onderzoekers over samenhang en niet over een bewezen oorzaak bij iedere persoon.
Lees meer over astma verergerende factoren in de omgeving
Vervuiling en pollen kunnen tegelijk werken
Op een warme, droge dag kunnen meerdere factoren samenkomen: veel pollen, ozon, fijnstof en hitte. Luchtverontreiniging kan de buitenkant van pollen veranderen en mogelijk de afgifte van allergene eiwitten beïnvloeden. Tegelijk kan vervuilde lucht de slijmvliezen prikkelen. Iemand met hooikoorts kan daardoor klachten hebben door zowel een allergische reactie als niet-allergische irritatie.
Een huidpriktest kan aantonen of het afweersysteem pollen herkent. De test kan niet meten of fijnstof of ozon uw klachten veroorzaakt. Daarom blijft uw klachtenverhaal onmisbaar.
4. Regen kan pollen wegspoelen, maar onweer is een ander verhaal
Gewone, aanhoudende regen haalt vaak pollen uit de lucht. Veel mensen met hooikoorts merken dan tijdelijk verlichting. Rond een onweersbui kan juist een ander effect optreden. Pollen en schimmelsporen kunnen door vocht en luchtstromen breken in kleinere deeltjes. Die deeltjes kunnen dieper in de luchtwegen komen.
Dit verschijnsel staat bekend als onweersastma. Het is zeldzaam, maar kan tijdens een combinatie van veel pollen en onweer tot een plotselinge toename van astmaklachten leiden. Niet iedere onweersbui geeft dit effect en niet iedereen met hooikoorts loopt hetzelfde risico. Mensen met pollenallergie en onvoldoende gecontroleerd astma zijn het belangrijkst om alert te zijn.
Zware regen en overstromingen kunnen daarnaast gebouwen langdurig vochtig maken. Dat bevordert schimmelgroei. Schimmel kan klachten geven door allergie, irritatie of beide. Een muffe ruimte en luchtwegklachten bewijzen dus niet automatisch een schimmelallergie. De relatie met de ruimte, zichtbare vochtproblemen en passend allergieonderzoek moeten samen worden beoordeeld.
5. Rook van natuurbranden en stof kunnen ver reizen
Natuurbranden komen in Nederland minder vaak op grote schaal voor dan in delen van Zuid-Europa, Noord-Amerika of Australië. Rook en fijnstof kunnen echter over grote afstanden worden vervoerd. Ook lokale natuurbranden, houtrook en droge stofperioden kunnen de luchtkwaliteit tijdelijk verslechteren.
Onderzoek tijdens grote natuurbranden in Californië vond meer zorggebruik wegens atopisch eczeem en jeuk tijdens perioden met veel rook. Vergelijkbare onderzoeken laten een toename van luchtwegklachten zien. Zulke studies kunnen niet elke andere factor uitsluiten, maar ondersteunen het advies om blootstelling tijdens duidelijke rook- of smogpieken te beperken.
Wat kunt u zelf doen bij hitte, pollen en slechte luchtkwaliteit?
U kunt het klimaat niet op individuele basis veranderen, maar u kunt de hoeveelheid blootstelling en de belasting van huid en luchtwegen wel verkleinen.
Bij pollenklachten
- Bekijk de actuele pollenverwachting en vergelijk die met uw eigen klachten.
- Houd ramen niet standaard de hele dag dicht. Ventileer bij voorkeur op een moment waarop de pollenbelasting lager is en pas dit aan uw woning en de buitentemperatuur aan.
- Draag buiten eventueel een zonnebril. Spoel uw gezicht en ogen voorzichtig af als u lang buiten bent geweest.
- Trek na een dag met veel pollen andere kleding aan en was of spoel uw haar voor het slapen als daar veel pollen in kunnen zijn gekomen.
- Gebruik voorgeschreven medicatie volgens het afgesproken schema. Bespreek met uw arts of apotheker wanneer u bij een voorspelbaar seizoen het beste begint.
Bij eczeem en warmte
- Voorkom oververhitting waar dat kan. Kies losse, ademende kleding en neem pauzes in een koele ruimte.
- Spoel zweet met lauw water van de huid. Dep de huid droog in plaats van te wrijven.
- Smeer daarna een crème of zalf die uw huid eerder goed verdroeg. Een eenvoudige, consequente huidverzorging is meestal beter dan tijdens een opvlamming meerdere nieuwe producten proberen.
- Blijf de behandeling gebruiken die met uw arts is afgesproken. Alleen koelen herstelt een actieve eczeemontsteking niet altijd.
- Let op signalen van infectie, zoals snel uitbreidende roodheid, pijn, pus, koorts of veel nieuwe korstjes.
Bij smog, rook of gevoelige luchtwegen
- Controleer de actuele luchtkwaliteit en eventuele smogwaarschuwingen van het RIVM.
- Stel zware inspanning buiten uit als de luchtkwaliteit slecht is en u daar klachten van krijgt.
- Houd ramen en deuren tijdelijk gesloten bij zichtbare rook in de directe omgeving. Ventileer weer zodra de buitenlucht verbetert.
- Volg bij astma uw persoonlijke behandel- of actieplan. Toenemend gebruik van noodmedicatie is een reden om de huisarts te bellen.
- Wanneer is allergieonderzoek zinvol?
Meer klachten tijdens warm weer betekenen niet automatisch dat u uitgebreid op alles getest moet worden. Allergieonderzoek is vooral zinvol wanneer uw klachten en blootstelling een herkenbaar patroon vormen.
Een huidpriktest of gericht bloedonderzoek kan passen bij terugkerende, snelle klachten na blootstelling aan bijvoorbeeld boom- of graspollen, huisstofmijt, dieren of schimmelsporen. Denk aan niezen, een loopneus, jeukende ogen of klachten die duidelijk terugkomen in een bepaalde omgeving of periode.
Bij eczeem is een andere vraag belangrijk. Atopisch eczeem kan door hitte opvlammen zonder contactallergie. Krijgt u eczeem na huidcontact met cosmetica, zonnebrand, haarproducten, lijm, rubber, metaal of werkstoffen? Dan kan een plaktest naar een vertraagde contactallergie passend zijn. Lees hier het verschil tussen een plaktest en een priktest.
Een positieve test is pas medisch relevant als de uitslag past bij uw klachten, timing en blootstelling. Brede screening zonder duidelijke verdenking kan positieve uitslagen opleveren die niets met uw klachten te maken hebben.
Bij Allergie Centra Nederland beoordelen we welke vorm van allergieonderzoek bij uw klachten past. Bij een relevante pollen- of huisstofmijtallergie kan ook worden besproken of immunotherapie een optie is. Voor een afspraak is een verwijzing van uw huisarts of specialist nodig. U kunt terecht in Amsterdam en vanaf september 2026 ook in Utrecht. Lees meer over allergietesten en het verloop van een afspraak.
Wanneer moet u medische hulp zoeken?
Neem contact op met uw huisarts als neus-, oog-, huid- of luchtwegklachten blijven terugkomen, duidelijk toenemen of onvoldoende reageren op de afgesproken behandeling.
Bel met spoed medische hulp bij ernstige of snel toenemende benauwdheid, moeite met spreken, blauwe lippen, sufheid of zwelling van mond of keel. Als u astma heeft, kunnen een toenemende behoefte aan noodmedicatie, ’s nachts wakker worden door benauwdheid en minder kunnen inspannen signalen zijn dat de astma niet goed onder controle is.
Veelgestelde vragen
Kan klimaatverandering nieuwe allergieën veroorzaken?
Niet rechtstreeks en niet bij iedereen. Allergie ontstaat door een combinatie van aanleg, afweerreacties en blootstelling. Klimaatverandering kan de blootstelling aan pollen, huisstofmijt en schimmelsporen vergroten of verlengen. Daardoor kunnen bestaande allergieën meer klachten geven en kunnen mogelijk meer mensen gevoelig worden. Bij één persoon is meestal niet vast te stellen dat klimaatverandering de enige oorzaak van een nieuwe allergie is.
Waarom begint hooikoorts soms al in de winter?
Els en hazelaar kunnen bij zacht weer vroeg bloeien. In Nederland kunnen hun pollen al in januari en soms eerder in de lucht aanwezig zijn. Daarna volgen andere bomen, grassen en kruiden. Het hooikoortsseizoen is dus niet beperkt tot mei en juni.
Is meer jeuk door zweet een zweetallergie?
Nee. Zweet kan een ontstoken of kwetsbare huid prikken en irriteren. Warmte, zout, wrijving en opgedroogd zweet kunnen eczeem en jeuk versterken. Snel opkomende jeukende bultjes na warmte of inspanning kunnen ook bij galbulten passen. Laat terugkerende of heftige reacties beoordelen.
Wordt hooikoorts beter of erger door regen?
Langdurige gewone regen spoelt vaak pollen uit de lucht en kan tijdelijk verlichting geven. Bij onweer kunnen pollen en schimmelsporen juist in kleinere deeltjes uiteenvallen en door sterke luchtstromen worden verspreid. Vooral mensen met pollenallergie en astma kunnen daar klachten van krijgen.
Kan een allergietest aantonen dat ik op hitte of luchtvervuiling reageer?
Nee. Een allergietest onderzoekt een reactie op specifieke allergenen, zoals pollen, huisstofmijt, dieren, schimmelsporen of contactallergenen. Hitte, ozon en fijnstof zijn prikkels en geen allergenen die met een gewone prik- of plaktest kunnen worden aangetoond.
Kan immunotherapie helpen bij een langer pollenseizoen?
Immunotherapie kan bij een aantoonbare en klinisch relevante allergie voor bijvoorbeeld gras- of boompollen worden overwogen als vermijden en gewone medicatie onvoldoende helpen. De behandeling richt zich op het specifieke allergeen, niet op klimaatverandering zelf. Of de behandeling passend is, hangt af van uw klachten, testuitslag en medische situatie.
Conclusie
Klimaatverandering kan allergische aandoeningen op meerdere manieren beïnvloeden. Het pollenseizoen kan eerder beginnen en langer duren. Hitte kan jeuk, eczeem en gevoelige luchtwegen uitlokken. Ozon, fijnstof, rook en vocht kunnen de huid en slijmvliezen extra belasten.
De belangrijkste boodschap is tegelijk eenvoudig en genuanceerd: meer klachten bij warmte of slecht weer betekenen niet automatisch dat u een nieuwe allergie heeft. Een goede beoordeling koppelt uw klachten aan het moment, de omgeving en mogelijke allergenen. Pas daarna kan worden bepaald of een priktest, plaktest, bloedonderzoek of een andere medische beoordeling nodig is.
Heeft u terugkerende klachten en wilt u weten of allergieonderzoek zinvol is? Bespreek dit met uw huisarts of specialist. Met een verwijzing kunt u bij Allergie Centra Nederland een afspraak voor allergieonderzoek laten plannen.
Bronnenlijst
- Celebi Sözener Z, Treffeisen ER, Özdel Öztürk B, Schneider LC. Global warming and implications for epithelial barrier disruption and respiratory and dermatologic allergic diseases. Journal of Allergy and Clinical Immunology. 2023;152:1033-1046. https://doi.org/10.1016/j.jaci.2023.09.001
- Park M, Mohsen ST, Katz T, et al. Climate Conditions, Weather Changes, and Air Pollutants and Atopic Dermatitis: A Meta-Analysis. JAMA Dermatology. 2025;161:828-839. https://doi.org/10.1001/jamadermatol.2025.1790
- Schreurs W, Schermer TRJ, Akkermans RP, Bischoff EWMA, Luijks HD. 25-year retrospective longitudinal study on seasonal allergic rhinitis associations with air temperature in general practice. npj Primary Care Respiratory Medicine. 2022;32:54. https://doi.org/10.1038/s41533-022-00319-2
- Ziska LH, Makra L, Harry SK, et al. Temperature-related changes in airborne allergenic pollen abundance and seasonality across the northern hemisphere. The Lancet Planetary Health. 2019;3:e124-e131. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30904111/
- Han A, Deng S, Yu J, Zhang Y, Jalaludin B, Huang C. Asthma triggered by extreme temperatures: From epidemiological evidence to biological plausibility. Environmental Research. 2023;216:114489. https://doi.org/10.1016/j.envres.2022.114489
- Seo SH, Kim S, Kim SE, Chung S, Lee SE. Enhanced Thermal Sensitivity of TRPV3 in Keratinocytes Underlies Heat-Induced Pruritogen Release and Pruritus in Atopic Dermatitis. Journal of Investigative Dermatology. 2020;140:2199-2209.e6. https://doi.org/10.1016/j.jid.2020.02.028
- Hayes D Jr, Collins PB, Khosravi M, Lin RL, Lee LY. Bronchoconstriction Triggered by Breathing Hot Humid Air in Patients with Asthma. American Journal of Respiratory and Critical Care Medicine. 2012;185:1190-1196. https://doi.org/10.1164/rccm.201201-0088OC
- Park JH, Lee E, Fechter-Leggett ED, et al. Associations of Emergency Department Visits for Asthma with Precipitation and Temperature on Thunderstorm Days. Environmental Health Perspectives. 2022;130:087003. https://doi.org/10.1289/EHP10440
- Fadadu RP, Grimes B, Jewell NP, et al. Association of Wildfire Air Pollution and Health Care Use for Atopic Dermatitis and Itch. JAMA Dermatology. 2021;157:658-666. https://doi.org/10.1001/jamadermatol.2021.0179
- Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu. Pollen en klimaat en smog. Geraadpleegd op 3 augustus 2026. https://www.rivm.nl/lucht/luchtkwaliteit-Nederland/
