Introductie blogreeks: contactallergenen door de jaren heen (2000–2004)

Iedereen met eczeem of onverklaarbare jeukplekken weet hoe frustrerend het kan zijn. Soms smeer je trouw je crème, vermijd je parfums en draag je zachte kleding, en toch blijft je huid protesteren. Maar wat als de oorzaak dieper zit? Of beter gezegd: verstopt zit in een ingrediënt dat je niet eens kent? Wist je dat er elk jaar een Contactallergeen van het Jaar wordt uitgeroepen? Een stof die opvalt omdat veel mensen er allergisch op reageren, of omdat er juist nieuwe inzichten zijn ontstaan over waar het in zit en hoe het werkt. Met deze blog starten we een nieuwe reeks op onze website: Contactallergenen door de jaren heen. Elke week nemen we je mee door een paar jaar allergiegeschiedenis. Van de grootste boosdoeners tot verrassende inzichten.

We trappen af met de periode 2000–2004, waarin onder andere diepblauwe kleurstoffen in sportkleding, goud in sieraden, het conserveermiddel thimerosal én de schuimende reiniger cocamidepropyl betaine onder de loep werden genomen. Nieuwsgierig wat jij daar vandaag de dag nog van merkt? Lees snel verder.

2000 – Disperse blauwe kleurstoffen

Heb jij weleens last van jeuk of uitslag op je heupen, liezen of onderrug? Precies op de plekken waar je sportlegging of ondergoed strak zit? En dan vooral als het warm is of je hebt gezweet? Dan ben je niet de enige. Rond het jaar 2000 kwamen steeds meer mensen erachter dat hun huidproblemen te maken hadden met… hun kleding. Of beter gezegd: met de kleurstoffen ín die kleding. Vooral de diepblauwe, synthetische stoffen bleken een boosdoener. Denk aan polyester sportkleding of strak ondergoed met een mooie donkerblauwe kleur. Vaak zaten daar zogenoemde disperse kleurstoffen in verwerkt, zoals Disperse Blue 106 en 124. Die zorgen ervoor dat polyester mooi egaal blauw kleurt, maar kunnen bij sommige mensen een allergisch contacteczeem veroorzaken. De kleurstoffen kunnen namelijk een beetje ‘bloeden’ uit de stof, vooral als je zweet of als er veel wrijving is met je huid. En dat gebeurt nu net op de warmste en meest kwetsbare plekken van je lichaam. Bij mensen die gevoelig zijn voor deze stoffen ontstaat dan roodheid, jeuk of eczeem, wat natuurlijk ontzettend vervelend is. Gelukkig is er sindsdien veel veranderd. Kledingfabrikanten zijn zich steeds bewuster geworden van dit probleem. Zo gebruiken ze tegenwoordig in bijvoorbeeld wegwerpluiers géén disperse kleurstoffen meer, maar veilige pigmenten. Ook in nieuwe sport- en onderkleding zie je deze stoffen gelukkig steeds minder vaak terug. Toch blijft het oppassen. Heb jij een gevoelige huid of ben je al eens getest op een allergie voor kleurstoffen? Dan is het slim om donkere synthetische kleding te vermijden, of om nieuwe kleding eerst een paar keer te wassen voordat je het draagt. Kies liever voor lichtgekleurde katoenen stoffen. Dat is niet alleen zachter voor je huid, maar ook een stuk veiliger als je allergisch bent.

2001 – Goud

Als goud niet glanst, maar jeuk geeft… Goud staat voor luxe, warmte en iets bijzonders. Maar wist je dat dit edelmetaal voor sommige mensen helemaal niet zo ‘glanzend’ is? Als jij dagelijks gouden sieraden draagt, denk aan ringen, oorbellen of een ketting, kan het zomaar zijn dat je huid ineens rood, geïrriteerd of eczeemachtig reageert. Gek eigenlijk, want goud is een inert metaal. Toch kan langdurig huidcontact een allergische reactie veroorzaken. Vooral onder een ring of bij de oren zie je dit vaak, omdat daar constant wrijving en warmte ontstaat. Ook make-up kan een rol spelen. Zo bestaat er een opvallend fenomeen genaamd ‘black dermographism’: bepaalde ingrediënten in make-up (zoals titaniumdioxide in foundation) kunnen minieme gouddeeltjes van je sieraden afschuren, waardoor er zwarte strepen op je huid verschijnen. Een simpele tip als je last hebt van jeuk of eczeem bij je sieraden: draag ze eens een tijdje niet en kijk wat er gebeurt. Soms merk je al na een paar dagen dat je huid tot rust komt. Goudallergie staat meestal op zichzelf en kruisreageert niet echt met andere metalen, maar komt wel vaak voor samen met nikkel- of kobaltallergie. Dit komt doordat veel mensen meerdere soorten sieraden dragen, vaak van verschillende metalen.

2002 – Thimerosal

Soms krijg je de uitslag van een allergietest en zie je iets op de lijst staan dat je helemaal niets zegt. Thimerosal is zo’n stof. Begin jaren 2000 testten opvallend veel mensen positief op een allergie voor dit conserveermiddel, dat vooral werd gebruikt in oogdruppels, contactlensvloeistof, sommige vaccins en cosmetica. Toch had bijna niemand er echt last van in het dagelijks leven. Thimerosal bevat kwik en werd jarenlang toegevoegd om bacteriegroei tegen te gaan in vloeibare producten. Maar ondanks dat het effectief is als conserveermiddel, bleek het bij sommige mensen ook huidreacties uit te lokken. Vooral bij langdurig gebruik rond de ogen, zoals bij mascara of oogdruppels, kon het een allergisch contacteczeem veroorzaken. Wat het extra bijzonder maakt, is dat het allergiepercentage relatief hoog was: in sommige onderzoeken testte tot wel 10% van de mensen positief. Toch kwamen echte klachten zelden voor. Dat komt doordat thimerosal in de loop der jaren bijna volledig is verdwenen uit de producten die we dagelijks gebruiken. In veel landen wordt het al sinds 1999 niet meer toegevoegd aan vaccins (o.a Nederland), en ook in cosmetica is het gebruik sterk aan banden gelegd. Toch is het niet helemaal verdwenen. In sommige medische middelen of oudere producten kan het nog voorkomen. Heel soms is het ook te vinden in tattoo-inkt of producten uit landen met andere regelgeving. Maar in de praktijk komt blootstelling nauwelijks nog voor, en dat maakt het een voorbeeld van een allergie die je nog wel kunt testen, maar bijna nooit meer tegenkomt. Een positieve test op thimerosal is dan ook vaak niet klinisch relevant. Toch kan het waardevolle informatie zijn als je last hebt van onverklaarbare huidreacties rond de ogen of bij gebruik van oudere oogproducten. Het is ook mogelijk dat je bij een allergie voor thimerosal iets gevoeliger bent voor andere kwikverbindingen, al is ook dat zeldzaam. Thimerosal werd in 2001 uitgeroepen tot contactallergeen van het jaar. Niet omdat het zoveel klachten veroorzaakte, maar juist omdat het laat zien dat een allergie en echte klachten niet altijd hand in hand gaan. En dat soms de geschiedenis van een stof net zo interessant is als de reacties die het oproept.

2003 – Bacitracine

Een wondje? Even schoonmaken, zalfje erop, pleister plakken. Zo doen de meesten van ons het. Maar wist je dat het zalfje dat je gebruikt soms meer kwaad dan goed doet? In veel wondzalven zit namelijk bacitracine, een antibioticum dat steeds vaker allergische reacties veroorzaakt. Bacitracine wordt vaak gecombineerd met een ander antibioticum, neomycine. Beide middelen staan erom bekend dat ze contactallergieën kunnen uitlokken, zeker als ze regelmatig worden gebruikt op wondjes of eczeemplekken. Ironisch genoeg werd bacitracine juist populair als ‘veiliger alternatief’ toen neomycine in opspraak raakte, maar inmiddels weten we dat ook bacitracine een beruchte allergie-opwekker is. Vooral mensen die vaak met wondverzorging te maken hebben, zoals verpleegkundigen of ouders van jonge kinderen, lopen risico. De huid onder een pleister is warm en vochtig, en juist dát maakt het een ideale plek voor een allergische reactie. Je merkt het meestal aan roodheid, jeuk of eczeem precies op de plek waar je de zalf hebt aangebracht.

2004 – Cocamidopropyl Betaïne (CAPB)

Je staat onder de douche, wast je haar met een lekker ruikende shampoo en… je krijgt last van jeukende ogen, rode plekken op je gezicht of geïrriteerde handen. Herkenbaar? Dan zou het zomaar kunnen dat cocamidopropyl betaïne (CAPB) de boosdoener is. CAPB klinkt misschien als iets chemisch, maar komt oorspronkelijk uit kokosolie. Het wordt juist vaak gebruikt in producten die ‘mild’ of ‘natuurlijk’ genoemd worden, zoals babyshampoos, parfumvrije douchegels en gezichtsreinigers. Maar mild betekent niet altijd veilig voor iedereen. Bij sommige mensen, vooral bij wie een gevoelige huid heeft of atopisch eczeem, kan CAPB zorgen voor een hardnekkige huidreactie. Denk aan zwelling van de oogleden, rode vlekken in het gezicht of eczeem op de handen. Wat veel mensen niet weten, is dat het vaak niet de stof zelf is die het probleem geeft, maar reststoffen uit het productieproces. Tijdens het maken van CAPB blijven er kleine hoeveelheden van andere stoffen achter, zoals amidoamine en DMAPA. En juist die onzuiverheden kunnen allergische reacties uitlokken. CAPB werd in 2004 zelfs uitgeroepen tot allergeen van het jaar, omdat het in steeds meer producten opdook terwijl het niet standaard in allergietests werd meegenomen. Inmiddels is dat veranderd, en weten we beter waar we op moeten letten. Ook fabrikanten zijn zich ervan bewust en proberen de zuiverheid van CAPB te verbeteren. Toch geldt nog steeds: heb jij last van huidklachten rond je ogen, in je gezicht of op je handen en gebruik je ‘milde’ verzorgingsproducten? Kijk dan eens kritisch naar de ingrediëntenlijst. Parfumvrij is mooi, maar CAPB-vrij is soms nét zo belangrijk.

Tot slot

Zoals je ziet, kunnen contactallergieën onverwacht en verraderlijk zijn. Stoffen waarvan je het niet zou verwachten, zoals conserveermiddelen, kleurstoffen of zelfs geneesmiddelen, kunnen bij sommige mensen flinke huidklachten veroorzaken. Gelukkig wordt er elk jaar extra aandacht gevraagd voor zo’n allergeen, en dat levert vaak nieuwe inzichten en betere oplossingen op.

Volgende week duiken we verder de geschiedenis in, met onder andere het opmerkelijke verhaal van corticosteroïden als allergeen. Hormoonzalven die juist bedoeld zijn om eczeem te verminderen, maar soms zélf de oorzaak blijken te zijn van blijvende huidklachten. Herkenbaar? Of gewoon nieuwsgierig? Houd dan zeker onze website in de gaten, want ook de jaren 2005 tot 2009 brengen weer verrassende lessen voor wie met een gevoelige huid leeft.